Αχαιοί και Κύπρος

Η σημασία του αποικισμού

Η εγκατάσταση των Αχαιών στην Κύπρο ήταν ένα από τα πιο σημαντικά γεγονότα στην ιστορία του νησιού και επηρέασε αποφασιστικά την μετέπειτα πορεία των κατοίκων του. Οι Αχαιοί ζούσαν αρμονικά δίπλα στους Ετεοκυπρίους και σιγά-σιγά επέβαλαν τη δική τους παρουσία. Πήραν την πολιτική και στρατιωτική εξουσία στα δικά τους χέρια και ουσιαστικά εξελλήνισαν την Κύπρο.

 

Η επίδρασή τους ήταν αποφασιστική σ' όλους τους τομείς: θρησκεία, τέχνη, πολιτισμό, αρχιτεκτονική κλπ. Αλλά και πιο γενικά, οργάνωσαν και δημιούργησαν τις πόλεις - βασίλεια σύμφωνα με τα δικά τους πρότυπα. Ταυτόχρονα οι ίδιοι οι Αχαιοί αφομοίωσαν πολλά στοιχεία του πολιτισμού των αυτοχθόνων κατοίκων του νησιού, ενώ οι ανατολικές επιδράσεις, όπως και το εμπόριο και άλλες επαφές, δεν σταμάτησαν.

 

Οι Αχαιοί έφεραν μαζί τους στην Κύπρο τον ελληνικό τους πολιτισμό. Στη θρησκεία, λόγου χάριν, απαντούμε αρχικά τη λατρεία του Απόλλωνος Κεραιάτη, θεού προστάτη των βοσκών στην Αρκαδία, και αργότερα τη λατρεία σημαντικών θεοτήτων του ελληνικού πανθέου (Ζευς, Αθηνά, Άρτεμις, Ήρα, Απόλλων). Στον τομέα της επικής ποίησης έχουμε τα Κύπρια Έπη. Στον τομέα της αρχιτεκτονικής, έχουμε πολλά συγγενικά στοιχεία. Στον τομέα της γλώσσας, οι μελετητές ταξινομούν την κυπριακή διάλεκτο, μαζί με την αρκαδική, στη νοτιοαχαϊκή γλωσσολογική ομάδα, δηλαδή στη γλώσσα που υφίστατο στην Πελοπόννησο πριν από την κάθοδο των Δωριέων και την παρακμή του Μυκηναϊκού Πολιτισμού. Τον πολιτισμό τους αυτό οι άποικοι από την Ελλάδα τον μεταφύτευσαν στην Κύπρο, και το γεγονός τούτο ήταν καθοριστικό στην ιστορική εξέλιξη και πορεία των Κυπρίων μέσα στο χρόνο.

 

Λίγο μετά την αποίκηση των Αχαιών, ισχυροί σεισμοί φαίνεται ότι κατέστρεψαν τις κυπριακές πόλεις ενώ ταυτόχρονα νέα κύματα Ελλήνων αποίκων, κυρίως από τα νησιά του Αιγαίου, έφθασαν στην Κύπρο. Η κοινή προσπάθεια ανοικοδόμησης των πόλεων και ίδρυσης καινούργιων, θα πρέπει να συνέδεσε ακόμη πιο πολύ τους αποίκους με αυτόχθονες. Σημαντικές μέχρι τότε πόλεις, όπως η Έγκωμη, εγκαταλείπονται. Άλλες, όπως η Παλαίπαφος και το Κίτιον, ανοικοδομούνται. Οι νέες πόλεις που ιδρύονται (από τους ήρωες του Τρωικού πολέμου κατά την παράδοση), αναπτύσσονται με κυρίαρχη την αριστοκρατική τάξη των Μυκηναίων - Αχαιών και με αρχηγό τον βασιλιά, οργανώνονται δε ως πόλεις - κράτη, που θα διατηρήσουν την δομή τους αυτή μέχρι και τα Ελληνιστικά χρόνια (Σαλαμίς, Λάπηθος, Κίτιον, Κούριον, Σόλοι, Πάφος κ.α.).

 

Ακολούθησε μια «σκοτεινή περίοδος» (από το 950 ώς το 850 π.Χ. περίπου), για την οποία ελάχιστα είναι γνωστά. Οι Φοίνικες, που άρχισαν τότε να εγκαθίστανται στην Κύπρο (και κυρίως στο Κίτιον) και οι εισβολείς και κατακτητές που ακολούθησαν (Ασσύριοι, Αιγύπτιοι, Πέρσες), καθώς και όλοι οι μετέπειτα κατακτητές μέχρι τη σύγχρονη εποχή, δεν μπόρεσαν να επιβάλουν στο νησί ουσιαστικές εθνολογικές αλλαγές. Η ελληνική συνείδηση, την οποία μεταφύτευσαν στην Κύπρο οι πρώτοι Αχαιοί άποικοι, λειτουργεί αδιάλειπτα και, μέχρι σήμερα, αντικατοπτρίζεται έντονα στη ζωή του νησιού, στον πολιτισμό του και στους άρρηκτους δεσμούς του με την Ελλάδα.

 

Σημ: Βλέπε επίσης όλα τα σχετικά λήμματα, όπως Ελλάς και Κύπρος, Αργολίς, Αρκαδία, Μυκήναι κλπ.

 

Α. ΠΑΥΛΙΔΗΣ