Απλίκι

Image

Όνομα δυο κυπριακών χωριών στην επαρχία Λευκωσίας, που είναι γνωστά ως Απλίκι Λεύκας και ως Απλίκι Ορεινής.

 

Απλίκι (Λεύκας): Κατεχόμενο σήμερα χωριό, που συχνά αναφέρεται ως Απλίκι Λεύκας, γιατί βρίσκεται 1,5 περίπου χιλιόμετρο στα νότια της Λεύκας. Είναι τοποθετημένο πάνω στις λάβες και τις πρόσφατες προσχώσεις της Ολόκαινης γεωλογικής περιόδου. Βρίσκεται στην αριστερή πλευρά του Σέτραχου ή του ποταμού της Μαραθάσας, σ' ένα υψόμετρο περίπου 180 μ. πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Ο κύριος δρόμος που συνέδεε τη Λεύκα με τον Καλοπαναγιώτη, πριν από την εισβολή, βρίσκεται ακριβώς στα δυτικά του οικισμού. Το τμήμα του χωριού που βρίσκεται κοντά στον ποταμό, καλλιεργείται με εσπεριδοειδή, όπως και πιο βόρεια το αντίστοιχο τμήμα της Λεύκας.

 

Το Απλίκι δεν αναφέρεται στους πρόσφατους τοπογραφικούς χάρτες κλίμακας 1:250.000. Ούτε ο χάρτης της κατανομής πληθυσμού κατά εθνικές ομάδες, που έγινε με βάση τα πληθυσμιακά στοιχεία του 1960, το αναφέρει. Στην απογραφή του 1881 ο πληθυσμός του χωριού περιλήφθηκε σε εκείνο της Λεύκας. Λόγω της γειτνίασης του χωριού με τη Λεύκα σ' όλες τις απογραφές μετά το 1881 (εκτός από εκείνες του 1911, 1921 και 1931) ο πληθυσμός περιλήφθηκε στον οικισμό της Λεύκας, στα διοικητικά όρια του οποίου περιλαμβάνεται. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία οι πλήρεις απογραφές πληθυσμού είχαν ως ακολούθως:

 

Χρονολογία Κάτοικοι
1911 58 (όλοι Τουρκοκύπριοι)
1921 68 (62 Τουρκοκύπριοι και 6 Ελληνοκύπριοι)
1931 97 (92 Τουρκοκύπριοι και 5 Ελληνοκύπριοι)

 

Ο Τζέφρυ (1918) το περιέγραψε ως ασήμαντο μικροοικισμό με μια σύγχρονη εκκλησία αφιερωμένη στον άγιο Γεώργιο. Ο Ν.Γ. Κυριαζής (1952) αναφέρει τα ακόλουθα: Χωρίον, ἄλλοτε τοπωνύμιον. Πρό πολλοῦ ἐγένετο ἀπό τινων δεκαετηρίδων μικροσυνοικισμός Τούρκων, ἒξωθεν τῆς Λεύκας, κατά τόν πρός Μαραθάσας δρόμον. Ο Σίμος Μενάρδος αναφέρει πως η λέξη «απλίκιν» έχει σημασία έπαυλης. Όπως γράφει: Τοιαῦτα ἐξοχικά κτήματα προφανῶς ἦσαν και αἱ σημεριναί κῶμαι τό Ἀπλίτζιν τῆς Ὀρεινῆς καί τό Ἀπλίτζιν τῆς Λεύκας. Ο Ν. Κληρίδης γράφει χαρακτηριστικά: Στο Απλίκι της Λεύκας ανακαλύφθηκαν πολύ παλιά μεταλλεία χαλκού και τώρα ανοίχτηκαν νέα στην ίδια περιοχή. Η ονομασία αυτή έχει την αρχή της στα Βυζαντινά χρόνια και σημαίνει σταθμό, σταμάτημα. Οι αυτοκράτορες του Βυζαντίου όταν ήθελαν να ανταμείψουν ένα στρατηγό, ή οποιοδήποτε άντρα, που πρόσφερε σπουδαίες υπηρεσίες στο κράτος, του παραχωρούσαν ένα τσιφλίκι, στο οποίο αποτραβιόταν και απολάμβανε τους καρπούς των μεγάλων του υπηρεσιών προς το Βυζαντινόν κράτος. Το κτήμα αυτό ονομαζόταν Απλίκι.

 

Το Απλίκι δεν μνημονεύεται από τον ντε Μας Λατρί ούτε ως φέουδο, ούτε ως βασιλικό κτήμα.

 

Το Απλίκι είναι περισσότερο γνωστό για το μεταλλείο χαλκοπυρίτη που ανήκε στην Κυπριακή Μεταλλευτική Εταιρεία. Δικαίωμα εξόρυξης είχε παραχωρηθεί στον C.G. Gunther από το 1916. Όμως οι εργασίες στο Απλίκι για την ανεύρεση χαλκοπυρίτη άρχισαν το 1938. Η εργασία διεκόπη μετά το 1941 εξαιτίας του πολέμου και ξανάρχισε το 1957. Ωστόσο η παραγωγή ιζήματος χαλκού από το Απλίκι άρχισε το 1950 (L.M. Bear, The Mineral Resources and Mining Industry of Cyprus, Bulletin No 1. 1963, σσ. 59-60). Όμως ο ίδιος ο συγγραφέας (που υπήρξε διευθυντής του Τμήματος Γεωλογικής Επισκοπήσεως) αναφέρει στο ίδιο έργο εξόρυξη και επεξεργασία χαλκοπυρίτη στο Απλίκι καθώς και στη γειτονική Αμπελικού, που ανάγεται στα προ-Φοινικικά χρόνια.

 

Φαίνεται πως στο πρόσφατο παρελθόν, πολύ πιθανόν στις τελευταίες δεκαετίες του 19ου αιώνα, οικοδομήθηκαν μερικά σπίτια στην τοποθεσία Απλίκι. Μια και ο πληθυσμός ήταν ασήμαντος και η απόσταση από τη Λεύκα πολύ μικρή, στις διάφορες απογραφές ο πληθυσμός του Απλικιού περιλαμβανόταν σ' εκείνο της Λεύκας. Κατά τη διάρκεια των απογραφών 1911, 1921 και 1931 όταν ο πληθυσμός αυξήθηκε και έφθασε τους 58,68 και 97 κατοίκους αντίστοιχα, η απογραφή είχε διεξαχθεί στο ίδιο το χωριό. Στα επόμενα χρόνια είτε λόγω μείωσης του πληθυσμού, είτε ενσωμάτωσης του Απλικιού στη Λεύκα, δεν διεξήχθη ξεχωριστή απογραφή, ούτε και γνωρίζουμε τον πραγματικό πληθυσμό του οικισμού. Επίσης στους πρόσφατους χάρτες έπαψε να αναφέρεται.

 

Ο R.A. Patrick που μελέτησε από γεωπολιτικής σκοπιάς όλους τους αγροτικούς οικισμούς της Κύπρου σε σχέση με τα πρόσφατα πολιτικά γεγονότα, δεν αναφέρει τίποτε για το Απλίκι. Ενώ αναφέρει ότι οι Ελληνοκύπριοι των χωριών Λεύκας και Αμπελικού αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους από το 1958, οι δε Τουρκοκύπριοι από τον Ξερό και το Καραβοστάσι μετακινήθηκαν από το 1963 στη Λεύκα και την Αμπελικού, τίποτε δεν αναφέρει για τους λίγους κατοίκους του Απλικιού που προφανώς τους θεωρεί ως μονίμους κατοίκους της Λεύκας (βλ. R.A. Patrick, Political Geography and the Cyprus Conflict 1963-1971, σσ. 274, 317, 318).

 

Στην περιοχή υφίστατο, πιθανότατα, αρχαίος μικρός συνοικισμός που σχετιζόταν με την όλη δραστηριότητα της επεξεργασίας και εξαγωγής χαλκού από τα εκεί μεταλλεία. Η ονομασία Απλίκιν(= στρατόπεδο αλλά και αγροτική ή εξοχική κατοικία) απαντάται κατά τα Μεσαιωνικά χρόνια (λ.χ. στο Χρονικόν του Λεοντίου Μαχαιρά). Οι Τούρκοι μετονόμασαν το χωριό σε Aliclar.

 

Απλίκι (Ορεινής): Χωριό στη γεωγραφική περιφέρεια της Πιτσιλιάς, 2,5 περίπου χμ. στα ΒΑ. του Παλαιχωριού. Είναι τοποθετημένο πάνω στους θρυμματισμένους διαβάσες και τις λάβες, σ' ένα υψόμετρο 710 μ. πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Το Απλίκι βρίσκεται στα δυτικά του μικρού ποταμού της Μαρούλλενας, που καταλήγει στον ποταμό του Ακακίου. Είναι ακριβώς στα νότια και ανατολικά του οικισμού που βρίσκεται πρώτα η συμβολή του ποταμού της Μαρούλλενας με το ρυάκι του Απλικιού και δεύτερο η συμβολή του ποταμού της Μαρούλλενας με το ρυάκι του Καμπιού. Τόσο ο ποταμός της Μαρούλλενας όσο και τα ρυάκια Απλικιού και Καμπιού πηγάζουν από την κορυφογραμμή Παπούτσας - Σταυρόπευκου, που είναι και το διοικητικό όριο Λευκωσίας - Λεμεσού.

 

Η σχετικά στενή κοιλάδα του ποταμού της Μαρούλλενας με τις αναβαθμίδες της, προσφέρει τον βασικό φυσικό πόρο για την περιορισμένη ανάπτυξη της γεωργίας στο χωριό. Από την κοιλάδα οι πλαγιές είναι πολύ επικλινείς, σχεδόν απότομες. Στ' ανατολικά το υψόμετρο ανεβαίνει στα 916 μ. (σ' απόσταση 1.500 μ.), στα νότια ανεβαίνει στα 1.002 μ. (στη Μεγάλη Μούττη, σ' απόσταση 1.000 μ.) και στα βορειοδυτικά το υψόμετρο φθάνει τα 1.110 μ. (σ' απόσταση 1.300 μ.). Αρκετοί μικροί παραπόταμοι από τις πλαγιές τροφοδοτούν τόσο τον ποταμό της Μαρούλλενας όσο και τα υπόλοιπα ρυάκια.

 

Πάνω στα πυριτιούχα εδάφη των πυριγενών πετρωμάτων και κάτω από μια μέση ετήσια βροχόπτωση γύρω στα 700 χιλιοστόμετρα καλλιεργούνται τα λαχανικά στις αρδευόμενες εκτάσεις και τ' αμπέλια στις πλαγιές. Δεν απουσιάζουν οι ελιές και τα φρουτόδεντρα. Καλλιεργούνται επίσης οι αμυγδαλιές και τα όσπρια. Στις ακαλλιέργητες εκτάσεις κυριαρχεί η θαμνώδης φυσική βλάστηση.

 

Η κτηνοτροφία είναι περιορισμένη.

 

Το σημερινό χωριό είναι νεότερο κι αντικατέστησε παλαιό οικισμό που βρισκόταν χαμηλότερα και που σήμερα αποτελεί μόνο τοπωνύμιο, γνωστό ως Κάτω Απλίκιν. Ο παλαιός οικισμός φαίνεται ότι υφίστατο κατά τα Μεσαιωνικά χρόνια κι επιβίωσε μέχρι και τις πρώτες δεκαετίες του 20ού αιώνα. Επειδή ήταν πάντοτε μικρός οικισμός, υφίστατο παλαιά παράδοση ότι το χωριό ήταν αδύνατο να κατοικείται από περισσότερες από 13 οικογένειες, κι ότι για κάθε γέννηση αντιστοιχούσε κι ένας θάνατος. Η εκκλησία του χωριού ήταν αφιερωμένη στον άγιο Ρηγίνο.

 

Ένα περίπου χιλιόμετρο στ' ανατολικά του Απλικιού, βρίσκεται το φράγμα του Παλαιχωριού, που είναι κατασκευασμένο πάνω στο ρυάκι του Καμπιού. Το φράγμα, κατασκευασμένο με μπετόν, αρδεύει μια έκταση κάπου 1.166 σκάλες. Η έκταση ανήκει κυρίως στους κατοίκους του Παλαιχωριού και περιλαμβάνει φυλλοβόλα και λαχανικά.

 

Η κοιλάδα της Μαρούλλενας προσφέρει την κύρια διέξοδο στον οικισμό. Είναι αυτήν την κοιλάδα που ακολουθεί ο κύριος δρόμος Λευκωσίας- Παλαιχωριού. Από συγκοινωνιακής απόψεως το Απλίκι συνδέεται με το Παλαιχώρι και τον Αγρό στα ΝΔ., με τη Λευκωσία στα ΒΑ. και με το Φαρμακά στα ΝΑ.

 

Ο πληθυσμός του χωριού σημείωσε μια σταθερή αύξηση από το 1881 μέχρι το 1976, όταν το Απλίκι δέχτηκε και μερικούς εκτοπισμένους. Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία οι πλήρεις απογραφές πληθυσμού έχουν ως ακολούθως:

 

Χρονολογία Κάτοικοι
1881 68 
1891 69 
1901 83 
1911 93 
1921 92 
1931 93 
1946 118 
1960 120 
1973 130 
1976 156 
1982 115 
1992 104 
2001 80 

 

Η σχετικά μικρή απόσταση από τη Λευκωσία και η ευθυγράμμιση και διαπλάτυνση του δρόμου Λευκωσίας- Αγρού , επιτρέπει τη μετάβαση του οικονομικά ενεργού πληθυσμού στην πρωτεύουσα.

 

Το Απλίκι Ορεινής περιλαμβάνεται στο Σχέδιο Ενιαίας Αγροτικής Αναπτύξεως Πιτσιλιάς και έχει ωφεληθεί από αυτό με την εκτέλεση εγγειοβελτιωτικών έργων και τη βελτίωση και κατασκευή αγροτικών δρόμων.

Φώτο Γκάλερι

Image