Φιλούσα

Image

Με την ονομασία αυτή υπάρχουν δυο κυπριακά χωριά, στην επαρχία Πάφου. Για να ξεχωρίζουν μεταξύ τους είναι γνωστά ως:

 

  1. Φιλούσα Κελοκεδάρων
  2. Φιλούσα Χρυσοχούς

 

Φιλούσα Κελοκεδάρων: Αμιγές ελληνικό χωριό της επαρχίας Πάφου, στη γεωγραφική περιφέρεια των αμπελοχωριών Λεμεσού-Πάφου, περί τα 40 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της πόλης της Πάφου. Είναι γνωστό σαν Φιλούσα Κελοκεδάρων, από το χωριό Κελοκέδαρα που βρίσκεται στα νοτιοδυτικά του και το οποίο έδωσε το όνομά του σ' ένα μεγάλο διοικητικό διαμέρισμα της Πάφου.

 

Η Φιλούσα είναι κτισμένη σε μέσο υψόμετρο 590 μέτρων. Η περιοχή της χαρακτηρίζεται από μια κλίση από τα ανατολικά προς τα δυτικά. Το υψόμετρο από τα 650 μέτρα στα ανατολικά της σύνορα μειώνεται στα 590 μέτρα στον οικισμό και στα 350 μέτρα στα δυτικά της σύνορα. Το τοπίο του χωριού είναι διαμελισμένο από το ποτάμιο δίκτυο του Διαρίζου, του οποίου ο κύριος κορμός κυλά κατά μήκος των δυτικών του συνόρων.

 

Από γεωλογικής απόψεως, στη διοικητική έκταση του χωριού κυριαρχούν οι αποθέσεις του σχηματισμού Λευκάρων (κρητίδες, μάργες και κερατόλιθοι). Πάνω στα πετρώματα αυτά αναπτύχθηκαν ασβεστούχα εδάφη.

 

Η Φιλούσα δέχεται μια μέση ετήσια βροχόπτωση περί τα 660 χιλιοστόμετρα. Στην περιοχή της καλλιεργούνται τα αμπέλια οινοποιησίμων ποικιλιών, διάφορα φρουτόδεντρα, οι αμυγδαλιές, οι ελιές, λίγα εσπεριδοειδή και ελάχιστα σιτηρά και χαρουπιές.

 

Η κτηνοτροφία είναι πολύ περιορισμένη και διεξάγεται πάνω σε οικιακή βάση.

 

Από συγκοινωνιακής απόψεως, η Φιλούσα συνδέεται στα βορειοδυτικά με το χωριό Αρμίνου (περί τα 5 χμ.), στα νοτιοανατολικά με το χωριό Πραιτώρι (περί το 0,5 χμ.) και στα νότια με το χωριό Κέδαρες (περί τα 2 χμ.).

 

Το χωριό γνώρισε πληθυσμιακές αυξομειώσεις. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία οι πλήρεις απογραφές έχουν ως ακολούθως:

 

Χρονολογία Κάτοικοι
1881 190 
1891 197 
1901 209 
1911 215 
1921 204 
1931 188 
1946 224 
1960 160 
1973 129 
1976 116 
1982 89 
1992 48 
2001 23 

 

Το χωριό δεν αναφέρεται σε μεσαιωνικές πηγές και πιθανότατα είναι ιδρυμένο στα νεότερα χρόνια. Για την ονομασία του χωριού υπάρχουν διάφορες εκδοχές. Μια απ' αυτές (Νέαρχος Κληρίδης) λέγει ότι το χωριό πήρε την ονομασία αυτή από το γεγονός ότι οι κάτοικοί του ήταν αγαπημένοι μεταξύ τους, Φιλιωμένοι. Ωστόσο νομίζουμε ότι η ονομασία του χωριού είναι αγιολογική, από το επίθετο Γλυκοφιλούσα της Παναγίας που, σε συντόμευση, έγινε Φιλούσα, ασπαζόμενη δηλαδή τον μικρό Χριστό. Πάντως, κατά τον Κυριάκο Χατζηιωάννου, η ονομασία του χωριού είναι αρχαία ελληνική, φυτώνυμη, από τη φυλία, ένα είδος άγριας ελιάς, που αναφέρεται ήδη από τον Όμηρο. Κατά τον ίδιο μελετητή, η ορθή γραφή της ονομασίας του χωριού είναι Φυλούσα, υποδηλώνοντας χώρο κατάφυτο από φυλίες.

 

Η κύρια εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στην αγία Μαρίνα. Περί το 1,5 χιλιόμετρο από το χωριό βρίσκεται ξωκλήσι αφιερωμένο στον άγιο Νικόλαο, στο οποίο ο R.Gunnis (1936) αναφέρει ότι είχε δει ωραία και μεγάλη εικόνα του αγίου, του 1520. Πρόκειται για μικρή ξυλόστεγη εκκλησία, ερειπωμένη σήμερα, που ανήκε σε ομώνυμο μικρό μοναστήρι, το οποίο ήταν ασήμαντο. Ωστόσο η αξιόλογη εικόνα την οποία αναφέρει ο Gunnis βρίσκεται σήμερα φυλαγμένη στο Βυζαντινό Μουσείο της Μητροπόλεως Πάφου. Ο R.Gunnis αναφέρει επίσης εκκλησία αφιερωμένη στον άγιο Μάμα, κτισμένη κατά τον 17ο αιώνα. Σ' αυτήν αναφέρει ότι είχε δει ωραία εικόνα του αγίου Γεωργίου, των αρχών του 16ου αιώνα.

 

Σχετικά με την εκπαίδευση στο χωριό αυτό, ο Λοΐζος Φιλίππου αναφέρει ότι γύρω στα 1870 είχε εγκατασταθεί στη Φιλούσα κάποιος Αλέξανδρος Οικονομίδης από τη Χίο. Αυτός ίδρυσε και το πρώτο υποτυπώδες σχολείο, διδάσκοντας λίγα γράμματα στο σπίτι του, τόσο στα παιδιά της Φιλούσας όσο και σε άλλα από τα κοντινά χωριά. Γνώριζε κι εκκλησιαστική μουσική, κι ήταν και καλός ψάλτης Αρχικά πληρωνόταν εις είδος κι αργότερα με χρήματα.

 

 

Φιλούσα Χρυσοχούς: Αμιγές ελληνικό χωριό της επαρχίας Πάφου, περί τα 14 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του χωριού Πόλη. Είναι γνωστή σαν Φιλούσα Χρυσοχούς από το χωριό Χρυσοχού, το οποίο βρίσκεται στα βορειοδυτικά της και το οποίο έδωσε το όνομά του σ' ένα μεγάλο διοικητικό διαμέρισμα της Πάφου.

 

Η Φιλούσα είναι κτισμένη σε μέσο υψόμετρο 440 μέτρων. Η περιοχή του χωριού χαρακτηρίζεται από μια κλίση από τα βόρεια προς τα νότια. Το υψόμετρο από τα 500 μέτρα στα βόρειά του σύνορα μειώνεται στα 440 μέτρα στον οικισμό και στα 200 μέτρα στα νότιά του σύνορα. Το τοπίο είναι διαμελισμένο από τους μικρούς παραπόταμους του ποταμό του Σταυρού της Ψώκας που ρέουν στην περιοχή.

 

Από γεωλογικής απόψεως, στη διοικητική έκταση του χωριού κυριαρχούν οι λάβες του Οφιολιθικού Συμπλέγματος του Τροόδους, οι αποθέσεις του σχηματισμού Κανναβιού (μπεντονίτες και ψαμμίτες) και οι υφαλογενείς ασβεστόλιθοι του σχηματισμού Κορωνιάς. Πάνω στα πετρώματα αυτά αναπτύχθηκαν φαιοχώματα και ασβεστούχα εδάφη.

 

Η Φιλούσα δέχεται μια μέση ετήσια βροχόπτωση περί τα 610 χιλιοστόμετρα. Στην περιοχή της καλλιεργούνται τα αμπέλια οινοποιησίμων ποικιλιών, τα σιτηρά, τα όσπρια, τα νομευτικά φυτά, οι αμυγδαλιές, οι ελιές, οι χαρουπιές, λίγα εσπεριδοειδή και ελάχιστα λαχανικά.

 

Η Φιλούσα περιλαμβάνεται στο Αρδευτικό Έργο της Χρυσοχούς.

 

Από συγκοινωνιακής απόψεως, η Φιλούσα συνδέεται με ασφαλτόστρωτους δρόμους στα βόρεια με το χωριό Μελάδεια (περί τα 2,5 χμ.) και στα βορειοδυτικά με το χωριό Περιστερώνα (περί τα 3,5 χμ.). Συνδέεται επίσης με σκυρόστρωτους δρόμους στα ανατολικά με το χωριό Ιστιντζιόν (περί τα 2,5χμ.), στα δυτικά με το χωριό Τρεμιθούσα (περί τα 2 χμ.) και στα νότια με το χωριό Σίμου (περί τα 5 χμ.).

 

Το χωριό γνώρισε πληθυσμιακές αυξομειώσεις. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία οι πλήρεις απογραφές πληθυσμού έχουν ως ακολούθως:

 

Χρονολογία Κάτοικοι
1881 156 
1891 143 
1901 162 
1911 173 
1921 205 
1931 204 
1946 241 
1960 220 
1973 160 
1976 143 
1982 115 
1992 65 
2001 41 

 

Το χωριό δεν απαντάται σε μεσαιωνικές πηγές και φαίνεται ότι μάλλον είχε ιδρυθεί στα μεταγενέστερα χρόνια.  Όπως και του άλλου χωριού με την ίδια ονομασία, αυτή πιθανότατα έχει αγιολογική προέλευση, από το επίθετο Γλυκοφιλούσα της Παναγίας που, σε συντόμευση, έγινε Φιλούσα, δηλαδή ασπαζόμενη τον μικρό Χριστό.

 

Ο ιστορικός Φλώριος Βουστρώνιος (16ος αιώνας) αναφέρει τη Φιλούσα ως φέουδο κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας, αλλά δεν είναι σαφές σε ποιό από τα δύο χωριά αναφέρεται. Ο Φλώριος γράφει την ονομασία ακριβώς Filussa, δίνοντας μόνο την ακόλουθη πληροφορία: κατά την αναδιανομή των φέουδων στην οποία είχε προβεί ο βασιλιάς της Κύπρου Ιάκωβος Β΄ μετά την άνοδό του στο θρόνο το 1460, η Φιλούσα παραχωρήθηκε, μαζί με άλλα δύο χωριά, στον αξιωματούχο Πέτρο Ζερβάς.

 

Η εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον άγιο Γεώργιο.

 

Υπάρχουν ενδείξεις ότι στην περιοχή του χωριού υφίσταται αρχαιολογικός χώρος των Προϊστορικών χρόνων.

Φώτο Γκάλερι

Image