Νόννος ο Πανοπολίτης

Επικός ποιητής των τελευταίων χρόνων της Αρχαιότητας. Καταγόταν από την Πανόπολη της Αιγύπτου και έζησε στα τέλη του 4ου και τις αρχές του 5ου αιώνα μ.Χ. Ο Νόννος υπήρξε ιδρυτής ποιητικής σχολής, άφησε δε εκτενές έργο αποτελούμενο από 48 ραψωδίες με τον τίτλο Διονυσιακά. Στο έργο αυτό, που έχει υπόθεση τη μυθική εκστρατεία του Διονύσου κατά της Ινδικής, ο Νόννος συγκέντρωσε όλες τις πληροφορίες του αρχαίου κόσμου τις σχετικές με το θεό Διόνυσο.

 

Το μεγάλο αυτό έργο του Νόννου, εκτός από το πλήθος των μυθολογικών πληροφοριών που περιέχει, είναι πολύ ενδιαφέρον και από πλευράς μετρικής, γιατί αποτελεί το προανάκρουσμα της μετάβασης από το προσωδιακό στο τονικό μέτρο.

 

Στα Διονυσιακά απαντώνται πολυάριθμες αναφορές στην Κύπρο. Άλλες από αυτές έχουν χαρακτήρα γεωγραφικό, άλλες μυθολογικό και άλλες σχετίζονται με τη λατρεία της Κύπριδος Αφροδίτης.

 

Από τις πόλεις της Κύπρου κατονομάζονται η Τάμασος, η Τέμβρος, η Ερυθραίη, η Ουρανία, η Καρπάσεια, η Κινύρεια, η Σαλαμίς, η Λάπηθος καθώς και η Πάφος (εφτά φορές). Ανάμεσα στις φάλαγγες, γράφει ο Νόννος, που πήγαν να πολεμήσουν μαζί με τον Διόνυσο, ήσαν και κυπριακές, οδηγούμενες από τους αρχηγούς Λίτρο και Λάπηθο. Από τον τελευταίο πήρε αργότερα το όνομά της η κυπριακή πόλη Λάπηθος (13.432-450). Μαζί ήταν και ένας πολεμιστής από την Κινύρεια, πόλη πετρώδη, που έχει το όνομα του πανάρχαιου βασιλιά Κινύρα (13.451-452). Στην ίδια εκστρατεία συμμετέσχε και ο Κύπριος ήρωας Εχέλαος, ψηλός και κομψός νέος, που σκοτώθηκε από βράχο που έρριξε εναντίον του ο Ινδός γίγαντας Μορρεύς. Καμαρώνοντας για την επιτυχία του ο Μορρεύς μιλά για την Κύπρο, τον Πυγμαλίωνα, την Παφία Αφροδίτη, την κόρη του Κινύρα Μύρρα και τον γιο της Άδωνι (32.199-218).

 

Η Κύπρος, ως γεωγραφικός χώρος, αναφέρεται έντεκα φορές και πέντε φορές με το επίθετο «Κεραστίς». Αναφέρονται ακόμη οι Πάφιοι και οι ανεμώνες και τα ρόδα της Παφίας Αφροδίτης (2.88-90).

 

Οι μυθολογικές αναφορές σχετίζονται με τη γέννηση της Κύπριδος Αφροδίτης (7.226-232), με τις Χάριτες που μαζεύουν από τους κήπους της κυπριακής πόλης Ερυθραίας αρωματικά φυτά για να κατασκευάσουν μυρωδικό για την Παφία Αφροδίτη (33.4-10), με τους κυπριακούς Κενταύρους που έχουν κέρατα γιατί το σπέρμα του Διός από το οποίο γεννήθηκαν έπεσε στη γη της Κεραστίδος (κερασφόρου) Κύπρου (14.193-202), με τον Τεύκρο και τους λόγους για τους οποίους άφησε τη Σαλαμίνα της Αττικής για να κτίσει τη ξακουστή ομώνυμη κυπριακή πόλη (13.461-463), με τη Μύρρα και με άλλα πολλά.

 

Στα Διονυσιακά βρίσκονται επίσης δεκάδες φορές τα επίθετα της Αφροδίτης «Κύπρις» (54 φορές), «Κυπρογέναια» (14 φορές) και «Παφία» (40 φορές). Στις αναφορές αυτές η λατρευόμενη στην Κύπρο θεά παρουσιάζεται είτε να γεννά τον έρωτα στους θνητούς και στους αθάνατους θεούς, είτε να είναι ερωμένη θεών και θνητών και μητέρα του Έρωτα, είτε να δολοπλοκεί σε ερωτικά θέματα με διάφορους τρόπους. Απαντάται επίσης το επίθετο «κυπρίδιος» με δυο σημασίες: πρώτα με την έννοια «εκείνος που γεννήθηκε από την Αφροδίτη» ή «ανήκει στην Αφροδίτη» (δυο φορές) και έπειτα με την έννοια «ερωτικός» (16 φορές), όπως στις φράσεις «κυπριδίη φλόξ», «κυπριδίη ἐλπίς», «κυπρίδιον νεῦμα» και άλλα.