Κουκά

Image

Χωριό της επαρχίας Λεμεσού στη γεωγραφική περιφέρεια των αμπελοχωριών, περί τα 29 χμ. βορειοδυτικά της πόλης της Λεμεσού. Είναι το μικρότερο σε διοικητική έκταση χωριό της επαρχίας του (180 εκτάρια).

 

Η Κουκά είναι κτισμένη σε ορεινή περιοχή, σε μέσο υψόμετρο 740 μέτρων. Το τοπίο του χωριού είναι διαμελισμένο από το ποτάμιο δίκτυο του ποταμού Κούρη. Το ανάγλυφο είναι τραχύ βουνίσιο με στενές βαθιές κοιλάδες και απότομες πλαγιές.

 

Από γεωλογικής απόψεως, στη διοικητική έκταση του χωριού κυριαρχούν οι αποθέσεις του σχηματισμού Λευκάρων (κρητίδες, μάργες και μαργαϊκές κρητίδες), οι αποθέσεις του σχηματισμού Πέρα Πεδιού (ραδιολαρίτες και φαιόχωμα), οι λάβες και οι διαβάσες του πυριγενούς συμπλέγματος Τροόδους. Πάνω στα πετρώματα αυτά αναπτύχθηκαν φαιοχώματα, ασβεστούχα και πυριτιούχα εδάφη.

 

Η Κουκά δέχεται μέση ετήσια βροχόπτωση περί τα 710 χιλιοστόμετρα. Στην περιοχή της καλλιεργούνται τα αμπέλια (οινοποιήσιμες ποικιλίες) και λίγα φρουτόδεντρα (κυρίως μηλιές). Στις επικλινείς πλαγιές κατασκευάστηκαν αναβαθμίδες για την καλλιέργεια του αμπελιού. Ωστόσο η μεγαλύτερη έκταση του χωριού είναι ακαλλιέργητη και σ’ αυτή φυτρώνει άγρια φυσική βλάστηση. Η κτηνοτροφία είναι ανύπαρκτη.

 

Το τραχύ απότομο ανάγλυφο επηρέασε το συγκοινωνιακό δίκτυο του χωριού που δεν είναι πυκνό. Ένας μόνο ελικοειδής δρόμος συνδέει την Κουκά στα βορειοδυτικά με το χωριό Πέρα Πεδί (περί τα 2 χμ.) και στα νότια με το χωριό Σιλίκου (περί τα 2,5 χμ.).

 

Το δύσκολο γεωγραφικό περιβάλλον εμπόδισε την πληθυσμιακή ανάπτυξη του χωριού, του οποίου ο πληθυσμός παρέμεινε αραιός, ενώ τα τελεθταία χρόνια παρατηρήθηκε μια σοβαρή τάση εγκατάλειψής του.

 

Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία, οι πλήρεις απογραφές πληθυσμού έχουν ως ακολούθως:

 

Χρονολογία Κάτοικοι
1881 51 
1891 42 
1901 39 
1911 56 
1921 53 
1931 40 
1946 46 
1960 63 
1973 29 
1976 23 
1982 16 
1992 14 
2001

 

Το μικρό και σχεδόν ανύπαρκτο σήμερα αυτό χωριό υφίστατο ήδη κατά τα μεσαιωνικά χρόνια. Κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας το χωριό αναφέρεται από τον χρονογράφο Γεώργιο Βουστρώνιο, με το ίδιο όνομα που φέρει και σήμερα. Κατά τον Βουστρώνιο, το χωριό παραχωρήθηκε από τον βασιλιά της Κύπρου Ιάκωβο Β' (1460-1473) μαζί με τον κοντινό του Μονιάτη, στον Μπαλιάν Σαλάκχα. Πιο πριν τα χωριά αυτά ανήκαν στον ευγενή Αλέξανδρο Καππαδόκα. Λίγες μόνο μέρες πιο ύστερα, ο Ιάκωβος Β΄ αφαίρεσε τα χωριά από τον Σαλάκχα και τα έδωσε στον Μπέννετ από τον Μοριά.

 

Ωστόσο ο ιστορικός Φλώριος Βουστρώνιος (16ος αιώνας) δίνει την πληροφορία ότι, κατά την αναδιανομή των φέουδων που είχε κάνει ο βασιλιάς της Κύπρου Ιάκωβος Β΄ μετά την άνοδό του στο θρόνο το 1460, η Κουκά (Cuca) και άλλα 7 ακόμη χωριά, είχαν δοθεί στον αξιωματούχο Ιωάννη Πέρες Φαμπρέγκ.

 

Σύμφωνα όμως προς την παράδοση το χωριό είναι αρχαιότερο της περιόδου της Φραγκοκρατίας και φαίνεται ότι είχε δημιουργηθεί γύρω από την εκκλησία του Τιμίου Σταυρού, της οποίας ιδρυτής ήταν κάποιος Κοκάς, δηλαδή άνθρωπος που είχε στο κεφάλι του κόκαν (=κοτσίδα). Ο άνθρωπος αυτός, που είχε δώσει στο χωριό την ονομασία του, ήταν κάτοχος ενός πολύτιμου σταυρού στο εσωτερικό του οποίου βρίσκονταν φυλαγμένα τα πριονίδια που προήλθαν από το τίμιο ξύλο όταν η Αγία Ελένη — σύμφωνα πάντα προς την παράδοση — είχε κόψει το υποπόδιο από τον σταυρό του Χριστού για να κατασκευάσει απ' αυτό τρεις άλλους μικρότερους σταυρούς. Ο σταυρός που περιείχε τα πριονίδια έγινε γνωστός ως σταυρός του Κοκά και σαν τέτοιο τον αναφέρει ο μεσαιωνικός χρονογράφος Λεόντιος Μαχαιράς (Χρονικόν, παρ. 28):...μοίως ερίσκεται σταυρός... το λεγομένου Κοκ, ὃπου βρύει μύρον...

 

Βλέπε λήμμα: Αγία Ελένη και Κύπρος

 

Στο όνομα, λοιπόν, του θαυματουργού αυτού σταυρού τοΚοκ (ενός απ’ αυτούς που άφησε η Αγία Ελένη όταν πέρασε από την Κύπρο), είχε κτιστεί η εκκλησία του Τιμίου Σταυρού στο χωριό που πήρε την ονομασία Κουκά.

 

Την παράδοση για τα πριονίδια του τιμίου ξύλου αναφέρει κι ο αρχιμανδρίτης Κυπριανός ( στορία Χρονολογική.... 1788, σ. 358) που γράφει:

 

Ες χωρίον Κουκ κάτωθεν το Κοιλανίου, εναι ναός το ζωοποιο Σταυρο, ες ν ναπετέθησαν τά τρίμματα το ζωοποιο Σταυρο, ὃταν ἡ Ἁγία λένησχισεν εἰς τμήματα τόν τίμιον σταυρόν εἰς τόν Βασιλοπόταμον. Φέρουσι μεγάλην εὐωδίαν.

 

Ο ίδιος συγγραφέας, αναφερόμενος στην επίσκεψη της αγίας Ελένης στην Κύπρο (4ος μ.Χ. αιώνας) γράφει σχετικά (ό.π.π., σσ. 97-98):

 

...καί ες ατούς τούς θείους ναούς φιέρωσε μέρη κ το τιμίου ξύλου διά προφύλαξιν τς Νήσου, καί τν κατοίκων της καύχημα˙ δέν κριβολογήθη προσέτι καλή Μήτηρ τν Κυπρίων, νά φήσ καί ες λλα μέρη τς Νήσου ἱερά κ τούτου ναθήματα, ς ες χωρίον Κουκᾶ τά τρίμματα το τιμίου ξύλου, καί ες τό μοδος μέρος το Καννάβου μεθ’ ν δεσαν τόν Κύριον ο παράνομοι...

 

Αφήνεται εδώ να νοηθεί ότι η Κουκά υφίστατο όταν η αγία Ελένη επισκέφθηκε την Κύπρο τον 4ο μ.Χ. αιώνα, τούτο όμως δεν μπορεί ν’ αποδειχθεί.

 

Κατά τη γιορτή του Τιμίου Σταυρού γίνεται στην Κουκά πανηγύρι. Παρά το ότι το ίδιο το χωριό είναι πολύ μικρό, ωστόσο στο πανηγύρι του συγκεντρώνεται πολύς κόσμος από όλη την γύρω περιοχή και κυρίως από τα κοντινά μεγάλα χωριά.

 

Πηγή

Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια

Φώτο Γκάλερι

Image
Image