Η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια

Η οδός Ελευθερίας στην εντός των τειχών Λευκωσία συνδέεται άμεσα με την ιστορική εφημερίδα Ελευθερία, η οποία κυκλοφόρησε ως εβδομαδιαία στις 14 Μαΐου 1906 και εξελίχθηκε σε ένα από τα πλέον αξιόλογα μέσα ενημέρωσης της Κύπρου. Τα γραφεία της βρίσκονταν «παρά την κεντρική αγορά Φανερωμένης», σε μια περίοδο κατά την οποία οι δρόμοι της πόλης δεν είχαν ακόμη επίσημες ονομασίες.

Από το 1931, η Εκδοτική και Τυπογραφική Εταιρεία Ελευθερία Λτδ δήλωνε ως διεύθυνση την οδό Ελευθερίας, Τ.Κ. 25, όταν πλέον είχε αρχίσει η επίσημη ονοματοδοσία των δρόμων. Είναι επομένως εύλογο ότι η οδός έλαβε το όνομά της από την εφημερίδα Ελευθερία, η οποία εμφανίστηκε σε μια κρίσιμη ιστορική περίοδο για την Κύπρο, με τίτλο που δεν ήταν καθόλου τυχαίος.

Βλέπε λήμμα: Εφημερίδα Ελευθερία και Λευκωσία πόλη- Οι παλιοί μαχαλλάδες

Ιδρυτής και διευθυντής της εφημερίδας ήταν ο Κύρος Θ. Σταυρινίδης, μαζί με τον αδελφό του Δημοσθένη, πλαισιωμένοι από εξέχοντες λογίους και δικηγόρους της εποχής. Χάρη στο δίκτυο ανταποκριτών της και στη σοβαρή δημοσιογραφική της γραμμή, η Ελευθερία καθιερώθηκε γρήγορα ως η πιο έγκυρη και ενημερωμένη εφημερίδα του νησιού, διατηρώντας ουδέτερη στάση σε περιόδους έντονης πολιτικής κρίσης, όπως το αρχιεπισκοπικό ζήτημα. Ξεχώριζε επίσης για το μεγάλο της σχήμα, την πλούσια ύλη και τις εξειδικευμένες στήλες, μέσα από τις οποίες πέρασαν σημαντικές προσωπικότητες της πολιτικής και πνευματικής ζωής της Κύπρου.

Από εβδομαδιαία έγινε δισεβδομαδιαία το 1923 και καθημερινή το 1938, συνεχίζοντας υπό τη διεύθυνση μελών της οικογένειας Σταυρινίδη μέχρι το 1957. Η ιστορική της πορεία ολοκληρώθηκε στις 14 Ιουλίου 1974, όταν η διεύθυνση ανέστειλε την έκδοσή της μετά το πραξικόπημα, αρνούμενη να λειτουργήσει υπό λογοκρισία. Συνολικά κυκλοφόρησε για σχεδόν 69 χρόνια, αφήνοντας πολύτιμο αρχειακό υλικό για τη σύγχρονη κυπριακή ιστορία.

Ονοματοδοσίες δρόμων στη Λευκωσία

Η ονοματοδοσία δρόμων στη Λευκωσία άρχισε στις αρχές του 20ου αιώνα. Πριν το 1900, οι δρόμοι ήταν γνωστοί από χαρακτηριστικά, επαγγέλματα ή οικογένειες της περιοχής. Κατά την οθωμανική και πρώιμη βρετανική περίοδο (μέχρι τα τέλη του 19ου αιώνα), οι δρόμοι δεν είχαν επίσημα ονόματα, αλλά ήταν γνωστοί από τα χαρακτηριστικά τους, τα επαγγέλματα ή τις οικογένειες που κατοικούσαν εκεί (π.χ. «ο δρόμος των σιδεράδων», «του Χασάν πασά», «στου Σεράι» κλπ.)

Με την Αγγλοκρατία (από το 1878) και ιδιαίτερα στις αρχές του 20ού αιώνα, η αποικιακή διοίκηση εισήγαγε πιο οργανωμένες μεθόδους πολεοδομίας και καταγραφής, και σταδιακά άρχισαν να τοποθετούνται επίσημες πινακίδες ονομάτων δρόμων, τόσο εντός όσο και εκτός των τειχών της πόλης.Η πιο συστηματική και καθολική ονοματοδοσία πραγματοποιήθηκε μετά το 1923, όταν ο Δήμος Λευκωσίας καθιέρωσε επίσημο πίνακα ονομάτων δρόμων και πλατειών, διευκολύνοντας την ταχυδρομική και δημοτική οργάνωση.

Η πρώτη φάση ονοματοδοσία των δρόμων (1920–1930) συνδύαζε: αρχαία κυπριακή ιστορία, ελληνική μυθολογία, εμπορική λειτουργία δρόμων και ονόματα τοπωνυμίων της Κύπρου. Παράλληλα, σε ορισμένους δρόμους εντός των τειχών, τα οθωμανικά ονόματα διατηρήθηκαν με μικρές προσαρμογές (π.χ. «Ταμπάχ-χανέ» → δρόμος των βυρσοδεψών).

Από τους πρώτους δρόμους που απέκτησαν ονόματα ήταν: Οδός Λήδρας – από την αρχαία κυπριακή πόλη Λήδρα, Οδός Ονασαγόρου – προς τιμήν του βασιλιά της Σαλαμίνας, Ονασαγόρα, Οδός Ερμού – από τον θεό του εμπορίου Ερμή λόγω των πολλών καταστημάτων, Οδός Στασάνδρου – από τον βασιλιά Στασάνδρο του Κιτίου, Οδός Στασίνου – από τον βασιλιά Στασίνο της Σαλαμίνας.

Πηγές

1. www.polignosi.com

2. Εφ. Ελευθερία, Αρχείο ΓΤΠ

3. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια