Η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια

Από το 1910 και έπειτα, ένας αξιοσημείωτος άνθρωπος με το όνομα Χριστόφης (Τόφης) Σάββας (1895–1968), από το χωριό Απαισιά της επαρχίας Λεμεσού, μετέβη για πρώτη φορά στο Λεπροκομείο για να επισκεφθεί τον θείο του, ο οποίος ήταν ασθενής εκεί. Φαίνεται ότι και η ίδια του η μητέρα είχε νοσήσει από λέπρα.

Όταν συνάντησε τον θείο του, ο Σάββας τον ρώτησε: «Πώς είσαι, θείε;». Ο θείος του απάντησε: «Αυτός είναι τόπος θρήνου. Όσοι περιμένουν λίγες πένες από το κράτος λιμοκτονούν. Μόνο όσοι έχουν τρόφιμα που τους στέλνουν οι συγγενείς τους τα βγάζουν κάπως πέρα. Δεν μπορώ να περιγράψω τα βάσανα της λέπρας. Μόνο όσοι ζουν αυτή τη ζωή του πόνου μπορούν να την καταλάβουν. Δεν υπάρχει εδώ γιατρός ούτε ιατρικό προσωπικό. Είναι αυτό νοσοκομείο ή φυλακή; Έχουν ακόμη και φύλακες για να μας εμποδίζουν να δραπετεύσουμε, σαν να είμαστε εγκληματίες».

Καθώς περιδιάβαινε τον χώρο, ο Σάββας είδε μια εξαθλιωμένη ψυχή να τραγουδά έναν θλιμμένο σκοπό:

«Αγαπημένη Μοίρα, δεν φοβάμαι πια ό,τι κι αν έχεις σχεδιάσει για μένα. Αν έχεις κι άλλα βάσανα, βάλε τα πάνω στο σώμα μου. Αφού πεθαίνω και το σώμα μου λιώνει, τι μου χρειάζεται αυτή η ζωή;».

Αργότερα ο Σάββας γράφει στο ημερολόγιό του: «Ήταν ένα αξιοθρήνητο θέαμα. Τα μάτια του δεν έβλεπαν, τα χέρια του δεν είχαν δάχτυλα και τα πόδια του δεν είχαν πέλματα. Ήταν τόσο αδύνατος όσο τα κλαδεμένα κλήματα ενός αμπελιού».

Συγκλονισμός

Αφού μίλησε με τον θείο του και με μερικούς ακόμη ασθενείς, ο Σάββας συγκλονίστηκε βαθιά. Αποφάσισε να αγωνιστεί για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στο Λεπροκομείο. Το 1918 ηγήθηκε ομάδας 44 ασθενών από το Λεπροκομείο σε πορεία διαμαρτυρίας προς την κατοικία του Κυβερνήτη Κλόσον στη Λευκωσία, απαιτώντας καλύτερες συνθήκες ζωής και περισσότερα φάρμακα. Όταν έφθασαν εκεί, τους περίμενε αστυνομική δύναμη με υψωμένα γκλομπ. Τους διέταξαν να αποχωρήσουν, όμως ο Σάββας και η ομάδα του στάθηκαν ανυποχώρητοι. «Κάντε ό,τι θέλετε», φώναξε ο Σάββας. «Δεν φεύγουμε αν δεν καταθέσουμε το παράπονό μας. Είμαστε έντιμα μέλη της κυπριακής κοινωνίας, άξια συμπόνιας, γιατί δεν έχουμε διαπράξει κανένα αδίκημα. Ο εγκλεισμός μας δεν οφείλεται σε κακές πράξεις. Ζούμε ως απόβλητοι της κοινωνίας, στερημένοι την ελευθερία μας και τη θαλπωρή της οικογένειας, για χάρη της δημόσιας υγείας». Με τον χρόνο, οι προσπάθειες του Σάββα συνέβαλαν καθοριστικά στη βελτίωση των συνθηκών στο Λεπροκομείο και στη μεταχείριση των φτωχών, άτυχων λεπρών που διέμεναν εκεί.

Ο Πόνος

Σε ένα ντοκιμαντέρ που γυρίστηκε το 2010, μια προϊσταμένη γραμματέας θυμάται πως στο παρελθόν υπήρχε στη λέπρα αποικία χώρος φιλοξενίας για έως και 120 ασθενείς. «Πηγαίναμε όλοι μαζί εκδρομές με λεωφορείο σε διάφορα μέρη της Κύπρου», αναφέρει. «Επισκεπτόμασταν κυρίως εκκλησίες και μοναστήρια. Το νοσηλευτικό προσωπικό, που φρόντιζε τους ασθενείς, έμενε μαζί τους για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ένιωθαν τη θλίψη τους, την απομόνωσή τους, το στίγμα που κουβαλούσαν».

Το κινηματογραφικό συνεργείο πήρε επίσης συνεντεύξεις από τρεις ηλικιωμένες γυναίκες, όλες πλήρως θεραπευμένες από τη λέπρα, οι οποίες ήταν οι τελευταίες επιζώσες ασθενείς του ιδρύματος. Η πρώτη γυναίκα, ηλικίας 84 ετών, δήλωσε ότι εισήχθη στο ίδρυμα όταν ήταν δεκαεννέα χρονών. «Έζησα ολόκληρη τη ζωή μου εδώ», λέει. «Εδώ γνώρισα τον άντρα μου και εδώ παντρεύτηκα».

Η δεύτερη γυναίκα ονομάζεται Ανδρονίκη Ιωσήφη. «Ήμουν 23 χρονών όταν ήρθα και παντρεύτηκα εδώ», αναφέρει. «Ήταν έρωτας; Ποιος ξέρει. Ήμουν λυπημένη, γιατί βρισκόμουν μακριά από την οικογένειά μου, αλλά τι μπορούσα να κάνω;».

Η τρίτη γυναίκα ανακαλεί τη ζωή της στο Λεπροκομείο της Λευκωσίας. «Σε ηλικία μόλις 13 ετών, το 1943, μπήκα στο νοσοκομείο εκεί, ήδη διαγνωσμένη με λέπρα. Θυμάμαι πως ήμουν η μικρότερη στον θάλαμο και οι άλλοι με φρόντιζαν. Δόξα τω Θεώ, η ζωή μας δεν ήταν πολύ δύσκολη, όχι σε σύγκριση με παλαιότερα, όταν ήταν εδώ οι Άγγλοι. Όμως είχαμε τον πρόεδρό μας, τον Χριστοφή Σάββα, που οργάνωσε την αδελφότητα “Ο Πόνος”. Αγωνίστηκε πολύ για εμάς και κερδίσαμε δικαιώματα και ωφελήματα».

Πηγή:

1. Tales of Cyprus: Leprosy in Cyprus