Η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια

Ο Ανεμόμυλος είναι ιστορική τοποθεσία της Λευκωσίας και παλαιό εξοχικό κέντρο αναψυχής, το οποίο έδωσε το όνομά του σε ολόκληρη περιοχή της πόλης. Βρισκόταν στη συμβολή των σημερινών λεωφόρου Βύρωνος και οδού Μιχαήλ Καραολή, στην ανατολική όχθη του ποταμού Πεδιαίου.

Για πολλές δεκαετίες αποτέλεσε έναν από τους σημαντικότερους χώρους ψυχαγωγίας των κατοίκων της Λευκωσίας, ενώ η ονομασία του διατηρήθηκε ως τοπωνύμιο της περιοχής ακόμη και μετά το κλείσιμό του.

 

Βλέπε λήμμα: Ανεμόμυλος και Πεδιαίος

 

Προέλευση της ονομασίας- Ιστορικό πλαίσιο

Η ονομασία «Ανεμόμυλος» προέρχεται από ανεμόμυλο που υπήρχε παλαιότερα στην περιοχή, σε αγροτική ζώνη έξω από τα ενετικά τείχη της Λευκωσίας. Ο ανεμόμυλος αποτέλεσε χαρακτηριστικό τοπόσημο του χώρου και έδωσε το όνομά του τόσο στο κέντρο που δημιουργήθηκε αργότερα όσο και στην ευρύτερη περιοχή.

 

Βλέπε λήμμα: Λευκωσία- Οχυρώσεις

 

Στις αρχές του 20ού αιώνα δημιουργήθηκε στον χώρο εξοχικό κέντρο αναψυχής με την ονομασία «Ανεμόμυλος», το οποίο γρήγορα εξελίχθηκε σε δημοφιλή προορισμό για τους κατοίκους της πρωτεύουσας. Η ύπαρξη του κέντρου τεκμηριώνεται ήδη από τις πρώτες δεκαετίες του αιώνα. Σε δημοσιεύματα και αγγελίες της εφημερίδας Ελευθερία εμφανίζονται αναφορές στο κέντρο από το 1920, γεγονός που δείχνει ότι είχε ήδη καθιερωθεί ως γνωστό σημείο της πόλης.

Κατά τη δεκαετία του 1930 το κέντρο λειτουργούσε ως εστιατόριο και καφενείο, προσφέροντας φαγητό, ποτά και μουσική. Διαφημίσεις της εποχής το περιγράφουν ως:

 «Το καλλίτερον, εξοχικώτερον και μεγαλύτερον κέντρον της Λευκωσίας», χώρο με δροσερό περιβάλλον και μεγάλο κήπο, κέντρο με «πρώτης τάξεως υπηρεσία» και «τιμάς λογικάς». Το κέντρο διηύθυναν οι Γ. Παντελίδης και Γ. Καροίκος.

 

Το νερό και η φυσική δροσιά της περιοχής

Σημαντικό στοιχείο που συνέβαλε στη δημοτικότητα του Ανεμόμυλου ήταν η παρουσία άφθονου και καθαρού νερού στην περιοχή. Ο χώρος βρισκόταν δίπλα στον ποταμό Πεδιαίο, σε σημείο όπου υπήρχαν νερά και πηγές που δημιουργούσαν φυσική δροσιά.

Σύμφωνα με δημοσιεύματα του Τύπου της εποχής, ο Ανεμόμυλος φημιζόταν για τα δροσερά νερά του, τα οποία θεωρούνταν ιδιαίτερα καθαρά και ευχάριστα κατά τους θερινούς μήνες. Το νερό αυτό χρησιμοποιείτο τόσο για τις ανάγκες του κέντρου όσο και για τη δημιουργία ενός ευχάριστου φυσικού περιβάλλοντος με δέντρα και κήπους.

 

Βλέπε λήμμα: Νερό

 

Η ύπαρξη νερού αποτελούσε σημαντικό πλεονέκτημα για την περιοχή, ιδιαίτερα σε μια εποχή κατά την οποία η Λευκωσία αντιμετώπιζε συχνά προβλήματα ύδρευσης. Για τον λόγο αυτόν ο Ανεμόμυλος θεωρούνταν τόπος δροσιάς και αναψυχής, όπου οι κάτοικοι της πόλης μπορούσαν να καταφύγουν κατά τις ζεστές καλοκαιρινές ημέρες.

 

Βλέπε λήμμα: Ανομβρία

 

Ο ποταμός Πηδιάς και τα περιβόλια της περιοχής

Η περιοχή του Ανεμόμυλου συνδέεται στενά με το υδάτινο περιβάλλον του ποταμού Πεδιαίου. Κατά τον 19ο και τις αρχές του 20ού αιώνα οι όχθες του ποταμού αποτελούσαν σημαντική αγροτική ζώνη της Λευκωσίας, όπου αναπτύσσονταν περιβόλια, καλλιέργειες και μικρές γεωργικές εγκαταστάσεις. Τα νερά του Πεδιαίου, καθώς και μικρές πηγές και αυλάκια που δημιουργούνταν κατά μήκος της κοίτης του, χρησιμοποιούνταν για άρδευση και συνέβαλλαν στη δημιουργία ενός σχετικά δροσερού μικροκλίματος σε σύγκριση με το εσωτερικό της πόλης.

Η παρουσία αυτής της φυσικής δροσιάς και των νερών εξηγεί σε μεγάλο βαθμό γιατί η περιοχή επιλέχθηκε για τη δημιουργία εξοχικού κέντρου αναψυχής. Σε μια εποχή κατά την οποία η Λευκωσία αντιμετώπιζε συχνά προβλήματα ύδρευσης και υψηλές θερμοκρασίες κατά τους θερινούς μήνες, ο Ανεμόμυλος προσέφερε έναν ευχάριστο χώρο αναψυχής κοντά στο νερό και στη σκιά των δέντρων των περιβολιών.

 

Χώρος διασκέδασης

 

Ο Ανεμόμυλος εξελίχθηκε σε σημαντικό τόπο κοινωνικής ζωής της Λευκωσίας. Στον μεγάλο κήπο του οργανώνονταν μουσικές εκδηλώσεις, χοροί, οικογενειακές συγκεντρώσεις, καλοκαιρινές βραδιές με ορχήστρες.

Σε διαφημίσεις της δεκαετίας του 1950 αναφέρεται ότι στο κέντρο γίνονταν βραδινοί χοροί με ορχήστρα, ενώ προσφέρονταν διάφορα φαγητά και ποτά στους επισκέπτες.

Ο χώρος ήταν ιδιαίτερα δημοφιλής τους καλοκαιρινούς μήνες και προσέλκυε όχι μόνο κατοίκους της Λευκωσίας αλλά και επισκέπτες από άλλες περιοχές της Κύπρου.

 

Κλείσιμο και διατήρηση του τοπωνυμίου

Το κέντρο βρισκόταν σε σημείο με φυσική δροσιά, δίπλα στον ποταμό Πηδιά, στην ανατολική πλευρά της πόλης. Η θέση αυτή, έξω από την παλιά πόλη αλλά κοντά στο κέντρο, το καθιστούσε ιδανικό χώρο για εξοχική διασκέδαση.

Το κέντρο Ανεμόμυλος έπαψε να λειτουργεί περίπου στα τέλη του 20ού αιώνα. Παρά το κλείσιμό του, το όνομα παρέμεινε ζωντανό και συνεχίζει να χρησιμοποιείται για την περιοχή όπου βρισκόταν.

Έτσι, ο Ανεμόμυλος αποτελεί σήμερα ένα ιστορικό τοπωνύμιο της Λευκωσίας που θυμίζει έναν από τους σημαντικότερους χώρους ψυχαγωγίας της πόλης κατά τον 20ό αιώνα.

 

Χρονολόγιο του «Ανεμόμυλου» στη Λευκωσία

 

Τέλη 19ου αιώνα

Στην περιοχή έξω από τα ενετικά τείχη της Λευκωσίας, κοντά στην ανατολική όχθη του ποταμού Πεδιαίου, λειτουργεί ανεμόμυλος από τον οποίο προέρχεται η ονομασία της τοποθεσίας Ανεμόμυλος.

 

14 Σεπτεμβρίου 1918

Σε φύλλο της εφημερίδας Ελευθερία εμφανίζεται μία από τις πρώτες γνωστές αναφορές στο τοπωνύμιο «Ανεμόμυλος».

 

24 Απριλίου 1920

Αγγελία στην εφημερίδα Ελευθερία αναφέρει οικία «πλησίον του κέντρου Ανεμόμυλος».

 

16 Απριλίου 1932

Δημοσιεύματα στον Τύπο αναφέρονται σε καφενείο που λειτουργεί στην περιοχή.

 

18 Απριλίου 1934

Διαφήμιση παρουσιάζει το κέντρο «Ανεμόμυλος» ως «το καλλίτερον, εξοχικώτερον και μεγαλύτερον κέντρον της Λευκωσίας». Διευθυντές: Γ. Παντελίδης και Γ. Καροίκος.

 

29 Απριλίου 1937

Διαφήμιση για το «Ανεμόμυλος – Ρεστοράν και Καφενείον».

 

1 Μαΐου 1937

Ανακοίνωση για μουσική χαβάι μπαντ στο κέντρο.

 

2–3 Ιουνίου 1945

Δημοσιεύματα περιγράφουν το κέντρο ως μεγάλο εξοχικό χώρο με κήπο και δροσερό περιβάλλον.

 

30 Ιουνίου 1951

Ανακοίνωση για βραδινούς χορούς και ορχήστρα στο «Κέντρον Ανεμόμυλος».

 

30 Σεπτεμβρίου 1958

Αγγελία ενοικίασης οικίας «πλησίον του Κέντρου Ανεμόμυλος».

 

Δεκαετίες 1960–1970

Αστικοποίηση της περιοχής.

 

Τέλη 20ού αιώνα

Το κέντρο παύει να λειτουργεί.

 

Πηγές

 

1. Εφημερίδα Ελευθερία, 14 Σεπτεμβρίου 1918, 24 Απριλίου 1920, 16 Απριλίου 1932, 18 Απριλίου 1934, 29 Απριλίου 1937, 1 Μαΐου 1937, 30 Ιουνίου 1951, 30 Σεπτεμβρίου 1958.

2. Εφημερίδα Ανεξάρτητος, 2–3 Ιουνίου 1945.

3. www.polignosi.com
4. Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια