Η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια

Το Λουτρό του Ταντή (ή Χαμάμ του Ταντή) είναι ιστορικό οθωμανικό λουτρό που βρίσκεται στη συνοικία του Αγίου Κασσιανού, εντός των τειχών της Λευκωσίας. Αποτελεί σημαντικό μνημείο της αστικής και κοινωνικής ιστορίας της πόλης και χαρακτηριστικό δείγμα παραδοσιακής  αρχιτεκτονικής των αρχών του 20ού αιώνα.

Βλέπε λήμμα: Λουτρά

Το λουτρό βρίσκεται στη γωνία των οδών Κώστα Κυριάκου και Ιωάννη Τσιμισκή και  οικοδομήθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 1920 από τον Κωνσταντή (Κώστα) Κυριάκου, γνωστό ως «Ταντή», οικοδόμο από την Παλλουριώτισσα. Η ιδέα για την ανέγερσή του προήλθε από επίσκεψή του σε χαμάμ της Ιερουσαλήμ κατά τη διάρκεια προσκυνήματος στους Αγίους Τόπους. Το κτίριο κατασκευάστηκε από Ελληνοκύπριους τεχνίτες με λαξευτή πέτρα και το κόστος ανέγερσής του υπολογίζεται σε περίπου 900 λίρες, ποσό ιδιαίτερα υψηλό για την εποχή.

Η ίδρυση του λουτρού συνέβαλε στην ανάπτυξη της περιοχής του Αγίου Κασσιανού. Κατά την περίοδο 1920–1927 δημιουργήθηκε γύρω από το χαμάμ οικιστικός πυρήνας με κατοικίες που ενοικιάζονταν κυρίως σε εργατικές οικογένειες, ενώ αργότερα η οικογένεια Κυριάκου ανήγειρε πρόσθετες κατοικίες στην ίδια συνοικία.

Το Λουτρό του Ταντή λειτουργούσε ως δημόσιο χαμάμ με διαφορετικό ωράριο για άνδρες και γυναίκες. Αποτελούσε σημαντικό κέντρο κοινωνικής συναναστροφής και συνδεόταν με διάφορα έθιμα και τελετουργίες της καθημερινής ζωής των κατοίκων της Λευκωσίας και των γύρω χωριών. Αρχικά τη διαχείρισή του είχε ο ίδιος ο ιδρυτής του, ενώ αργότερα ανέλαβε ο Αρμένιος Γκαραμπέτ. Η θέρμανση γινόταν αρχικά με ξύλα και από τη δεκαετία του 1950 με μαζούτ.

Κατά τη μεταπολεμική περίοδο η χρήση του λουτρού μειώθηκε, καθώς τα περισσότερα σπίτια απέκτησαν ιδιωτικές εγκαταστάσεις υγιεινής και δημιουργήθηκαν νέες δημοτικές υποδομές λουτρών στη Λευκωσία. Τη λειτουργία του ανέλαβαν τότε η Σίμσαρ Πέμπε και αργότερα η κόρη της Φατμά Χανούμ, οι οποίες εργάζονταν ως τελλάκισες (μασέρ χαμάμ). Στην περίοδο αυτή το λουτρό χρησιμοποιούνταν κυρίως από γυναίκες και αποτελούσε χώρο διεξαγωγής κοινωνικών και θρησκευτικών εκδηλώσεων, όπως γαμήλιες γιορτές, τελετές χένας και λουτρά λεχώνας.

Στο χαμάμ διατηρήθηκαν επίσης έθιμα που σχετίζονταν με τις τελετές περιτομής της τουρκοκυπριακής κοινότητας, καθώς και μουσικές και εορταστικές συγκεντρώσεις με τη συμμετοχή γνωστών μουσικών της εποχής. Ως εκ τούτου, το λουτρό λειτούργησε για δεκαετίες ως σημαντικός χώρος πολιτισμικής συνάντησης και κοινωνικής ζωής των δύο κοινοτήτων της πόλης.

Η λειτουργία και η ιστορία του λουτρού επηρεάστηκαν από τις πολιτικές εξελίξεις της δεκαετίας του 1950. Το 1957 η οικογένεια Κυριάκου εγκατέλειψε τον Άγιο Κασσιανό, ενώ το μνημείο σταδιακά περιήλθε σε περίοδο παρακμής. Στις αρχές του 21ου αιώνα το κτίριο παρουσίαζε σοβαρά προβλήματα διατήρησης και εγκατάλειψης. Το 2025 ανακοινώθηκε η εκπόνηση αρχιτεκτονικής μελέτης για τη συντήρηση και αποκατάστασή του από τη Δικοινοτική Τεχνική Επιτροπή για την Πολιτιστική Κληρονομιά.

Πηγές

1.Manolis Emmanouel, «Η ιστορία του Λουτρού του Ταντή», ανάρτηση στο Facebook στο πλαίσιο της συζήτησης για τη διάσωση του μνημείου, 2025.

2.Τεχνική Επιτροπή Πολιτιστικής Κληρονομιάς (Technical Committee on Cultural Heritage), ανακοίνωση για την εκπόνηση αρχιτεκτονικής μελέτης συντήρησης του μνημείου, 2025.