Η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια

Το Ρεπουμπλικανικό Τουρκικό Κόμμα, στα τουρκικά Cumhuriyetçi Türk Partisi – CTP, αποτελεί ένα από τα παλαιότερα εν ενεργεία πολιτικά κόμματα της τουρκοκυπριακής κοινότητας και τον κυριότερο εκφραστή της κεντροαριστερής και σοσιαλδημοκρατικής παράταξης στα κατεχόμενα.

 

Ίδρυση

Το CTP ιδρύθηκε στις 27 Δεκεμβρίου 1970, σε μια περίοδο κατά την οποία η πολιτική ζωή της τουρκοκυπριακής κοινότητας βρισκόταν υπό την ισχυρή επιρροή των Φαζίλ Κιουτσούκ και Ραούφ Ντενκτάς. Ιδρυτικός πρόεδρος ήταν ο δικηγόρος Αχμέτ Μιτχάτ Μπερμπέρογλου, ενώ στον πυρήνα των ιδρυτών συμμετείχαν Τουρκοκύπριοι διανοούμενοι, επαγγελματίες, έμποροι και επιχειρηματίες.

 

Το κόμμα εμφανίστηκε ως δημοκρατική αντιπολιτευτική δύναμη απέναντι στη συγκεντρωτική και εθνικιστική πολιτική ηγεσία της εποχής, προβάλλοντας αιτήματα για πολιτικό πλουραλισμό, κοινωνικά δικαιώματα και μεγαλύτερη ελευθερία έκφρασης εντός της τουρκοκυπριακής κοινότητας.

 

Η εποχή του Οζκέρ Οζγκιούρ

Το 1976 την ηγεσία ανέλαβε ο Οζκέρ Οζγκιούρ, ο οποίος παρέμεινε πρόεδρος μέχρι το 1996 και διαμόρφωσε σε μεγάλο βαθμό την πολιτική ταυτότητα του κόμματος. Υπό την ηγεσία του, το CTP απέκτησε σαφέστερο αριστερό και φιλεργατικό προσανατολισμό και εξελίχθηκε στον βασικό οργανωμένο πόλο της τουρκοκυπριακής Αριστεράς.

 

Το κόμμα έδωσε έμφαση στα δικαιώματα των εργαζομένων, στην κοινωνική δικαιοσύνη, στη δημοκρατία και στην επαναπροσέγγιση των δύο κοινοτήτων. Κατά την περίοδο του Ψυχρού Πολέμου διατηρούσε πιο ριζοσπαστικές αριστερές θέσεις, χωρίς όμως να αυτοπροσδιορίζεται επισήμως ως κομμουνιστικό. Παράλληλα, ανέπτυξε σχέσεις με το ΑΚΕΛ και υποστήριξε ότι η επίλυση του Κυπριακού έπρεπε να βασιστεί στη συνεργασία Ελληνοκυπρίων και Τουρκοκυπρίων.

 

Ανακήρυξη λεγόμενου κράτους

Μία από τις πλέον αντιφατικές στιγμές στην ιστορία του CTP καταγράφηκε το 1983. Παρότι το κόμμα είχε επιφυλάξεις για την πολιτική του Ραούφ Ντενκτάς και τη διχοτομική πορεία, οι βουλευτές του υπερψήφισαν την ανακήρυξη της λεγόμενης «Τουρκικής Δημοκρατίας Βόρειας Κύπρου».

 

Ο Μεχμέτ Αλί Ταλάτ αποκάλυψε πολλά χρόνια αργότερα ότι στο εσωτερικό του κόμματος η απόφαση είχε ληφθεί οριακά, με 15 ψήφους υπέρ και 14 κατά. Υποστήριξε ότι στελέχη του CTP φοβούνταν πως, σε περίπτωση καταψήφισης, το κόμμα θα έκλεινε και θα αποκλειόταν από την πολιτική ζωή. Η μονομερής ανακήρυξη απορρίφθηκε λίγες ημέρες αργότερα από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ με το ψήφισμα 541.

 

Η πρώτη συμμετοχή στην εξουσία

Η πρώτη ουσιαστική κυβερνητική παρουσία του CTP σημειώθηκε μετά τις εκλογές του 1993, όταν συμμετείχε σε κυβέρνηση συνασπισμού με το Δημοκρατικό Κόμμα. Ο Οζκέρ Οζγκιούρ ανέλαβε καθήκοντα αντιπροέδρου της «κυβέρνησης», ενώ στελέχη του κόμματος εισήλθαν για πρώτη φορά σε σημαντικές θέσεις εκτελεστικής εξουσίας.

 

Το 1996 την ηγεσία ανέλαβε ο Μεχμέτ Αλί Ταλάτ. Με την αλλαγή αυτή, το CTP μετακινήθηκε σταδιακά προς μια περισσότερο μετριοπαθή σοσιαλδημοκρατική κατεύθυνση, διατηρώντας όμως ως κεντρική θέση την ομοσπονδιακή επίλυση του Κυπριακού και την επανένωση του νησιού.

 

Η άνοδος και το Σχέδιο Ανάν

Η καθοριστική άνοδος του κόμματος σημειώθηκε στις αρχές της δεκαετίας του 2000, μέσα στο κλίμα κινητοποιήσεων των Τουρκοκυπρίων υπέρ της λύσης και της ένταξης μιας επανενωμένης Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση.

 

Στις εκλογές του Δεκεμβρίου του 2003, το CTP–Ενωμένες Δυνάμεις αναδείχθηκε πρώτο κόμμα με 35,18% και 19 έδρες. Ο Ταλάτ σχημάτισε κυβέρνηση συνασπισμού με το Δημοκρατικό Κόμμα και τον Ιανουάριο του 2004 ανέλαβε «πρωθυπουργός».

 

Το CTP τάχθηκε ανοικτά υπέρ του Σχεδίου Ανάν στο δημοψήφισμα του Απριλίου του 2004. Το σχέδιο εγκρίθηκε από το 64,9% των Τουρκοκυπρίων, αλλά απορρίφθηκε από το 75,8% των Ελληνοκυπρίων και δεν τέθηκε σε εφαρμογή. Η περίοδος αυτή εδραίωσε την εικόνα του κόμματος ως της βασικής φιλοευρωπαϊκής και υπέρ της ομοσπονδίας δύναμης στην τουρκοκυπριακή κοινότητα.

 

Ταλάτ, Σογιέρ και  εναλλαγές

Το 2005 το CTP κατέγραψε τη μεγαλύτερη κοινοβουλευτική επιτυχία στην ιστορία του, κερδίζοντας σχεδόν το 45% των ψήφων και 24 από τις 50 έδρες. Την ίδια χρονιά ο Μεχμέτ Αλί Ταλάτ εξελέγη Τουρκοκύπριος ηγέτης και παρέμεινε στη θέση μέχρι το 2010.

 

Την ηγεσία του κόμματος και την «πρωθυπουργία» ανέλαβε ο Φερντί Σαμπίτ Σογιέρ, ο οποίος παρέμεινε επικεφαλής της «κυβέρνησης» μέχρι το 2009. Στις εκλογές εκείνης της χρονιάς, το CTP έχασε την εξουσία από το δεξιό Κόμμα Εθνικής Ενότητας – UBP και πέρασε στην αντιπολίτευση.

 

Επιστροφή στην εξουσία

Το κόμμα επανήλθε πρώτο στις εκλογές του 2013, εξασφαλίζοντας 38,36% και 21 έδρες. Ο τότε πρόεδρός του, Οζκάν Γιοργκαντζίογλου, σχημάτισε κυβέρνηση συνεργασίας με το Δημοκρατικό Κόμμα.

 

Μετά τις εκλογές του 2018, ο νέος ηγέτης του CTP, Τουφάν Ερχιουρμάν, ανέλαβε «πρωθυπουργός» επικεφαλής τετρακομματικής κυβέρνησης. Ο συνασπισμός, ωστόσο, αποδείχθηκε βραχύβιος και κατέρρευσε το 2019, με το κόμμα να επιστρέφει στην αντιπολίτευση.

 

Η σημερινή φυσιογνωμία

Το CTP αυτοπροσδιορίζεται ως κόμμα της δημοκρατικής και ελευθεριακής Αριστεράς. Απορρίπτει τον ρατσισμό και τον μιλιταρισμό και προβάλλει τις αρχές της ειρήνης, της ισότητας, της κοινωνικής αλληλεγγύης, του κράτους δικαίου και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Είναι κόμμα-παρατηρητής στο Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα.

 

Στο Κυπριακό υποστηρίζει διαχρονικά λύση διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, σε αντίθεση με το μοντέλο των δύο κρατών που προωθούν η τουρκοκυπριακή Δεξιά και η τουρκική κυβέρνηση.

 

Τον Οκτώβριο του 2025 ο Τουφάν Ερχιουρμάν εξελέγη Τουρκοκύπριος ηγέτης με 62,76%, εξέλιξη που επανέφερε το CTP στο επίκεντρο των προσπαθειών επανέναρξης των συνομιλιών. Μετά την αποχώρησή του από την κομματική ηγεσία, πρόεδρος εξελέγη τον Νοέμβριο του 2025 η νευρολόγος και βουλεύτρια Σιλά Ουσάρ Ιντζιρλί, η πρώτη γυναίκα που ηγείται του κόμματος από την ίδρυσή του.

 

Συνολικά, το CTP πέρασε από την περιθωριακή αντιπολίτευση της δεκαετίας του 1970 στην κυβερνητική εξουσία και αποτελεί σήμερα τον βασικό πολιτικό αντίπαλο του UBP, εκφράζοντας κυρίως τις κοσμικές, προοδευτικές και φιλοομοσπονδιακές δυνάμεις της τουρκοκυπριακής κοινότητας.

 

Οι ηγέτες

Οι ηγέτες του Ρεπουμπλικανικού Τουρκικού Κόμματος (CTP) κατά χρονολογική σειρά ήταν:

1. Αχμέτ Μιτάτ Μπερμπέρογλου
   27 Δεκεμβρίου 1970 – 31 Οκτωβρίου 1976
   Ιδρυτής και πρώτος πρόεδρος του κόμματος.
2. Οζκέρ Οζγκιούρ
   31 Οκτωβρίου 1976 – 14 Ιανουαρίου 1996
   Παρέμεινε στην ηγεσία για σχεδόν είκοσι χρόνια και διαμόρφωσε την αριστερή πολιτική ταυτότητα του CTP.
3. Μεχμέτ Αλί Ταλάτ
   14 Ιανουαρίου 1996 – 21 Μαΐου 2005
   Οδήγησε το κόμμα στην εξουσία και αποχώρησε όταν εξελέγη Τουρκοκύπριος ηγέτης.
4. Φερντί Σαμπίτ Σογιέρ
   21 Μαΐου 2005 – 5 Ιουνίου 2011
   Διαδέχθηκε τον Ταλάτ και διετέλεσε επίσης «πρωθυπουργός» στα κατεχόμενα.
5. Οζκάν Γιοργκαντζίογλου
   5 Ιουνίου 2011 – 14 Ιουνίου 2015
   Υπό την ηγεσία του το CTP κέρδισε τις «βουλευτικές εκλογές» του 2013.
6. Μεχμέτ Αλί Ταλάτ – δεύτερη θητεία
   14 Ιουνίου 2015 – 13 Νοεμβρίου 2016
   Επέστρεψε στην ηγεσία του κόμματος για περίπου ενάμιση χρόνο.
7. Τουφάν Ερχιουρμάν
   13 Νοεμβρίου 2016 – 24 Οκτωβρίου 2025
   Παρέμεινε στην προεδρία του κόμματος για σχεδόν εννέα χρόνια μέχρι την εκλογή του στην ηγεσία της Τ/κ Κοινότητας.
8. Σιλά Ουσάρ Ιντζιρλί
   Από τις 30 Νοεμβρίου 2025 μέχρι σήμερα.
   Είναι η πρώτη γυναίκα που ανέλαβε την ηγεσία του CTP.

 

 

Πηγή:

1. Polignosi