Η Μεγάλη Κυπριακή Εγκυκλοπαίδεια

Μέχρι το 1974 λειτουργούσαν στην Αμμόχωστο, το σινεμά του Χατζηχαμπή, το Ολύμπια, Ηραίο,  ΡΙΟ, Ιντεάλ, Ερέχθειον και Απόλλων.

 

 

Το Κινηματοθέατρο Χατζηχαμπή

 

Ιδρυτής του κινηματοθεάτρου υπήρξε ο Δημήτριος Χατζηχαμπής (1880- 1939)  από τον Άγιο Μέμνωνα, παραγωγός και έμπορος ροδιών και εσπεριδοειδών.  Ο πατέρας του Χατζηχαμπής Εμμανουήλ, από το όνομα του οποίου επικράτησε το επίθετο έκτοτε στους απογόνους του, διετέλεσε ως πρώτος σχολικός έφορος του Αγίου Μέμνωνα το 1889-1890. Πατέρας του Χατζηχαμπή Εμμανουήλ ήταν ο Εμμανουήλ Νικόλα, γεννημένος το 1812, ο οποίος διατέλεσε ο πρώτος δημοδιδάσκαλος της Δερύνειας από το 1882, το έτος που καθιερώθηκε η δημοτική εκπαίδευση από την Αγγλική κυβέρνηση.

Λόγω της δουλειάς του ο Δημήτριος Χατζηχαμπής  ταξίδευε πολύ και είχε αποκτήσει ένα κοσμοπολίτικο αέρα, συνοδεύοντας συνήθως ο ίδιος τα εμπορεύματα στο δικό του καράβι, στην  Αίγυπτο, την Κωνσταντινούπολη, τον Πόντο. Έτσι, ανέπτυξε την ιδέα να κάνει ένα πρότυπο κινηματοθέατρο, που δεν υπήρχε μέχρι τότε στο Βαρώσι, όπου οι κινηματογραφικές παραστάσεις θα δίδονταν σε άλλους χώρους, όπως κυρίως στο ξενοδοχείο Σαβόι.

Ο χώρος που επέλεξε ήταν η περιοχή που ήταν τα περιβόλια και οι αποθήκες του, μετέπειτα Λεωφόρος Εδουάρδου 8ου και στη συνέχεια μετονομασθείσα σε Λεωφόρο Δημοκρατίας. Το κτίριο των αποθηκών είχε την ίδια καλαισθησία που θα χαρακτήριζε και το κινηματοθέατρο, όπως περιγράφεται από την εφημερίδα Χρόνος σε σχετικό δημοσίευμα της 22ας Ιουλίου 1925 ως ‘το μεγαλοπρεπές, το καλύτερον, το κομψότερον της πόλεώς μας’.

Ο κινηματογράφος προοριζόταν να ήταν εξ αρχής ομιλών, παρά το ότι η μετάβαση από τον βωβό στον ομιλούντα μόλις είχε γίνει και έτσι παράγγειλε ήδη τα ανάλογα μηχανήματα.

Το κινηματοθέατρο Χατζηχαμπή άρχισε τη λειτουργία του την 29η Ιανουαρίου 1933, σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας Πρωινή της 1ης Φεβρουαρίου 1933.

Το κτίριο του κινηματοθεάτρου ήταν χωρητικότητας 1000 ατόμων και καταλάμβανε τη νοτιοδυτική γωνία ενός μεγάλου οικοπέδου. Ήταν νεοκλασσικού ρυθμού, κτισμένο από πέτρα, στο ύψος δύο ψηλών ορόφων, με καλυμμένες βεράντες και στους δύο ορόφους. Στο ισόγειο, σκαλιστές κολώνες στήριζαν εννέα ημικυκλικές καμάρες και αντίστοιχα ανοίγματα στο ανώγειο. Η κυρία είσοδος/έξοδος ήταν στο κέντρο της πρόσοψης,  ενώ στη  νοτιοδυτική γωνία ήταν το ταμείο, δίπλα και πάνω από το οποίο άρχιζε η σκάλα για την ανώγεια βεράντα και κατέληγε στη νοτιοδυτική πλευρά της.

Στο εσωτερικό του θεάτρου υπήρχε εξώστης και δύο ανώγεια θεωρεία, ενώ η οθόνη ήταν στην ανατολική πλευρά και η αίθουσα προβολής στη δυτική. Οι τοίχοι της αίθουσας ήταν  επενδυμένοι με ξύλο για καλύτερη αισθητική και ακουστική, διακοσμημένοι με  μεγάλες φωτογραφίες των σταρ του Χόλυγουντ. Για ευχερή πρόσβαση, οι θέσεις στην αίθουσα χωρίζονταν από ένα διάδρομο ο οποίος άρχιζε από την κύρια είσοδο και διάσχιζε όλη την αίθουσα και από άλλους δύο διαδρόμους κάθετους σε αυτόν, οι οποίοι άρχιζαν από την οθόνη και επίσης διέσχιζαν όλη την αίθουσα καταλήγοντας σε αντίστοιχες εξόδους στη δυτική πλευρά στην οδό Πρωταγόρου.

Στη βόρεια πλευρά του κτιρίου ήταν το μακρύ μπουφέ του κινηματοθεάτρου και ανατολικότερα οι τουαλέτες εξυπηρέτησης των θεατών.  Μεταξύ του μπουφέ και των τουαλετών υπήρχε αρχικά πρόσβαση στον θερινό κινηματογράφο. Αργότερα, τα παιδιά του Δημήτριου Χατζηχαμπή έκτισαν πρότυπο ιδιόκτητο θερινό κινηματοθέατρο στην πάροδο που είναι ακριβώς απέναντι από το κινηματοθέατρο, την οδό Παρθενώνος στον αριθμό 1, όπου επεκτείνονταν και τα περιβόλια της οικογένεια.

Στο άνοιγμα στο τέλος της σκάλας και πριν από την είσοδο στον εξώστη και στο θεωρείο υπήρχε αριστερά μεγάλος καθρέφτης και κρεμαστάρια για τα επανωφόρια και τα καπέλα.

Στη δυτική πλευρά πίσω και λίγο πιο ψηλά βέβαια από τις θέσεις των θεατών στον εξώστη ήταν το δωμάτιο προβολής των ταινιών όπου ήταν οι μηχανές προβολής και όλα τα σχετικά, και που είχε πρόσβαση τόσο από τον εξώστη όσο και από εξωτερική σκάλα στη δυτική πλευρά του κτιρίου, ενώ ένθεν και ένθεν του δωματίου προβολής υπήρχαν δύο δωμάτια τα οποία χρησίμευαν ως αποθήκες.

Η οθόνη ήταν τεράστια, αφού μάλιστα ο χώρος πίσω της, όταν τυλιγόταν η οθόνη, χρησίμευε για θεατρικές και άλλες παραστάσεις. Στην αριστερή πλευρά της οθόνης ήταν τα δύο καμαρίνια/γραφεία για τις θεατρικές παραστάσεις και αποθήκευση εξοπλισμού, ταινιών. «Θυμάμαι ιδιαίτερα τα διαφημιστικά προγράμματα των ταινιών που προβάλλοντο, τα οποία φυλάσσονταν σε ένα από αυτά τα δωμάτια είτε για να διανεμηθούν είτε έχοντας περισσεύσει, τα οποία παίρναμε με τα αδέλφια και τα εξαδέλφια μου για να κάνουμε συλλογή. Είχαμε τεράστιους σωρούς, όπως και τους μεγάλους δίσκους του γραμμοφώνου των 75 στροφών που ακούοντο πριν από την έναρξη της ταινίας και στα διαλείμματα και τους οποίους επίσης παίρναμε άμα έχαναν λίγο σε απόδοση από την πολλή χρήση και παραμερίζοντο.»

 

Σταδιακά με την ανάπτυξη της νυκτερινής ζωής της πόλης, οι κινηματογραφικές παραστάσεις, άρχισαν να πληθαίνουν και να εντάσσουν και νυχτερινές προβολές αλλά και απογευματινές κυρίως τις Κυριακές.

Πριν από την προβολή της ταινίας, όπως και κατά τα διαλείμματα, οι θεατές ψυχαγωγούντο με τους μουσικούς δίσκους του γραμμοφώνου, προβάλλονταν διαφημίσεις, που ήσαν τυπωμένες ή γραμμένες στο χέρι πάνω σε γυάλινα πλακάκια, ντοκιμαντέρ και διεθνείς ειδήσεις όπως τα Pathe News και άλλα. Στα διαλείμματα πολλοί έβγαιναν από τον κινηματογράφο για να ξεμουδιάσουν, να πάρουν αέρα, να κουβεντιάσουν και να αγοράσουν φυστίκια και άλλους ξηρούς καρπούς και ότι άλλο από τους υπαίθριους πωλητές που στάθμευαν απ’ έξω τα αμαξάκια τους στη σειρά - ακόμα και σάντουιτς πωλούντο αργότερα από αμαξάκι, τα καλύτερα ήσαν εκείνα του Πάτσαλου που είχε προνομιούχα θέση στην πρόσοψη του θεάτρου.

 

Θεατρικές παραστάσεις

Εκτός από την προβολή κινηματογραφικών ταινιών, το κτίριο ήταν διαρρυθμισμένο και ως θέατρο ώστε να γίνονται θεατρικές παραστάσεις στο χώρο που δημιουργείτο με την ανύψωση της οθόνης προβολής. Θίασοι από την Ελλάδα και την Κύπρο πέρασαν συχνά από εκεί, μεταξύ των οποίων ο θίασος της Σοφίας Βέμπο, μουσικές, χορευτικές, ταχυδακτυλουργοί. Λόγω δε του μεγέθους του, το θέατρο προσφερόταν ιδιαίτερα για μεγάλες εορταστικές και άλλες εκδηλώσεις και συγκεντρώσεις. Ένα μήνα μετά από την έναρξη της λειτουργίας του, γράφει η εφημερίδα Πρωινή της 1ης Μαρτίου 1933 για τον αποκριάτικο χορό του Γ.Σ.Ε. που συγκέντρωσε πολλή κόσμο με τις εισπράξεις να συγκεντρώνουν το ποσό των 70 λιρών από τα εισιτήρια, τις πωλήσεις μπαλονιών και του μπουφέ. Το θέατρο παραχωρήθηκε δωρέαν από τον ιδιοκτήτη και οι εισπράξεις ενίσχυσαν το ταμείο του συλλόγου. Η διασκέδαση, αναφέρει το ίδιο δημοσίευμα διάρκεσε μέχρι τες 5 το πρωί.

 

Ολύμπια

Το σινεμά Ολύμπια τέθηκε σε λειτουργία,  στην οδό Οδυσσέως από τον Ευαγόρα Παντελίδη, ο οποίος μετάτρεψε μια παλιά του αποθήκη σε κινηματογράφο μικρής χωρητικότητας. Το Ολύμπια είχε και καλοκαιρινό σινεμά, το οποίο ήταν ιδιαίτερα όμορφο με  το φράκτη φυτεμένος με δένδρα κυρίως Αροδάφνες. Φιλοξένησε μεταξύ άλλων τον παρουσιαστή/τραγουδιστή Γιώργο Οικονομίδη, το περίφημο χορευτικό ντουέτο Γιάννη Φλερύ και Λίντα Άλμα. Στο Ολύμπια προβλήθηκε το φίλμ «Εξοδος» τον Σεπτέμβριο του 1962,  με πρωταγωνιστή τον Πολ Νιούμαν.  Το  φίλμ γυρίστηκε στην Αμμόχωστο, με  Κυπρίους κομπάρσους μεταξύ αυτών πολλοί  γνωστοί Αμμοχωστιανοί. Οι ηθοποιοί και το συνεργείο διέμεναν στο ξενοδοχείο Κωνστάντια, από τα πρώτα ξενοδοχεία της Αμμοχώστου.

 

ΗΡΑΙΟ

Στις 21 Απρ. 1943 λειτούργησε πρώτο το καλοκαιρινό Ηραίο  με 1400 θέσεις και ενάμιση χρόνο αργότερα, λειτούργησε και το χειμερινό Κινηματοθέατρο, 1,200 περίπου θέσεων, πολύ κοντά στη Δημοτική Αγορά. Εκτός από τις θέσεις στην πλατεία διέθετε και θέσεις εξώστη. 

Το σινεμά κατασχέθηκε το 1957 από τους Άγγλους, οι οποίοι ανατίναξαν μέρος του επιφέροντας φοβερές ζημιές στην οικοδομή, τα μηχανήματα και καθίσματα. Οι εργασίες για την αναστήλωση του κινηματοθεάτρου καθώς και η διαμάχη για την επιστροφή του στους ιδιοκτήτες κόστισαν  την εποχή εκείνη κάπου 30,000 λίρες και διάρκεσαν 4 περίπου χρόνια.

 

 

ΡΙΟ

 

Το ΡΙΟ του Κυρ. Σοφόκλη Στυλιανού στην οδό Ελευθερίας ήταν τομεγαλύτερο σε χωρητικότητα καλοκαιρινό κινηματοθέατρο της Αμμοχώστου (1400 περίπου καθίσματα) και το μοναδικό που φιλοξενούσε τους καλοκαιρινούς μήνες τις θεατρικές παραστάσεις των Κυπριακών Θιάσων. Ένα σινεμά κυριολεκτικά πνιγμένο στα γιασεμιά.

 

Οι πιο προνομιούχες θέσεις ήταν αυτές του μπαλκονιού της Οικ. Κυριάκου Φάρτα, που κάθε βράδυ γέμιζαν από φίλους και συγγενείς . 

 

 

ΙΝΤΕΑΛ

 

Βρισκόταν στην οδό Μεγάλου Αλεξάνδρου, προς την εκκλησία Σταυρού και λειτούργησε στα μέσα της δεκαετίας του 1950.

Αρχικά ήταν αποθήκη η οποία μετετράπη σε σινεμά από τον ιδιοκτήτη Μήτσο Μηλιώτη, χωρητικότητας  850 περίπου θέσεων μοιρασμένες σε πλατεία και εξώστη.  Είχε καινούριες αλουμινένιες  μηχανές Σινεμεκάνικα.

Λίγο αργότερα της λειτουργίας του χειμερινού κινηματοθεάτρου, ακολούθησε η λειτουργία  του καλοκαιρινού ΙΝΤΕΑΛ στην οδό Δημοκρατίας.

 

 

ΕΡΕΧΘΕΙΟΝ

 

Το μικρό, συνοικιακό σινεμά (καλοκαιρινό και χειμερινό) βρισκόταν στην οδό Μαραθώνος και Κάτω Βαρωσίων, ιδιοκτησία των Οικογενειών Ανδρέα Χατζηπιερή, Στέλιου Ιωνά και Μαρούλας  Κωνσταντίνου. Λειτούργησε την δεκαετία 61-71. Στο τέλος διαλύθηκε σαν κινηματογραφική επιχείρηση.  Το χειμερινό μετετράπη σε εργοστάσιο παρασκευής καλτσών. Το καλοκαιρινό οικοπεδοποιήθηκε και πουλήθηκε.

 

ΑΠΟΛΛΩΝ

 

Μικρός χειμερινός κινηματογράφος στήν οδό Αισχύλου, πίσω από το καλοκαιρινό ΙΝΤΕΑΛ. Ιδιοκτήτης ήταν ο Χριστόδουλος Χριστοδούλου ο οποίος επιστρέφοντας στην Αμμόχωστο από την Αμερική όπου εργαζόταν, αγόρασε τα δύο οικόπεδα και έκτισε τον κινηματογράφο.

Το σινεμά χρησιμοποιήθηκε εκτενέστατα για τις μαθητικές παραστάσεις και έσοδα των  παραστάσεων χρησιμοποιούνταν για την επιδότηση  της καλοκαιρινής εκπαιδευτικής επίσκεψης των απόρων μαθητών/μαθητριών στην Ελλάδα, στο τέλος Πέμπτης Γυμνασίου.   Το σινεμά έφτασε σε μεγάλες δόξες όταν πρόβαλλε ελληνικές ταινίες την περίοδο 1964-65 ,όπως οι ταινίες του Νίκου Ξανθόπουλου όπου ως πρωταγωνιστής δραματικών ταινιών, ερμηνεύοντας κυρίως το ρόλο του φτωχού και κατατρεγμένου λαϊκού παιδιού, ζει μέσα στη δυστυχία αλλά τελικά λυτρώνεται.

 

Πηγή

1. Η Αμμόχωστος της εικαστικής δημιουργίας, Μαρίνα Σχίζα, Σύλλογος Αποφοίτων των Ελληνικών Γυμνασίων Αμμοχώστου, Β' επαυξημένη έκδοση, Λευκωσία, 2026