Λαζουρίτης
Λαζουρίτης (Lapis lazuli). Βαθύχρωμος γαλάζιος ημιπολύτιμος λίθος, ο οποίος πιθανώς ταυτίζεται με τον cyanos που μνημονεύει ο Πλίνιος (Naturalis Historia 37.119), αν και η ταύτιση αυτή δεν είναι ομόφωνα αποδεκτή.
Ο Πλίνιος αναφέρει ότι ο καλύτερος κύανος ήταν ο σκυθικός, ακολουθούσε ο κυπριακός και τελευταίος σε ποιότητα ο αιγυπτιακός και Πδιευκρινίζει ότι έχει βαθύ γαλάζιο χρώμα.
Στην Κύπρο έχουν βρεθεί πολυάριθμα κοσμήματα και χάνδρες από λαζουρίτη σε σημαντικούς αρχαιολογικούς χώρους, όπως Έγκωμη, Χαλά Σουλτάν Τεκκέ, το Κίτιον και στην τοποθεσία Καλαβασός-Άγιος Δημήτριος. Συγκεκριμένα, έχουν βρεθεί χάνδρες από λαζουρίτη στους βασιλικούς τάφους της Έγκωμη (13ος–12ος αι. π.Χ.), συχνά σε περιδέραια μαζί με χρυσό, καρνεόλη και φαγεντιανή. Περιδέραια και ψήφοι από λαζουρίτη στους τάφους της Χαλά Σουλτάν Τεκκέ. Οι ανασκαφές έχουν αποδείξει ότι το λιμάνι αποτελούσε σημαντικό εμπορικό κέντρο και εισήγαγε πολύτιμους λίθους από την Ανατολή.
Χάνδρες λαζουρίτη από τη Καλαβασός-Άγιος Δημήτριος, οι οποίες συνδέονται με τα διεθνή εμπορικά δίκτυα της Ύστερης Εποχής του Χαλκού.
Περίαπτα και χάνδρες από τάφους στο Κίτιον, όπου ο λαζουρίτης χρησιμοποιήθηκε σε συνδυασμό με χρυσό και άλλα πολύτιμα υλικά.
Ευρήματα λαζουρίτη έχουν επίσης αναφερθεί από τη Παλαιπάφος και το Μάα-Παλαιόκαστρο, αν και σε μικρότερες ποσότητες.
Τα ευρήματα αυτά χρονολογούνται κυρίως στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού και αποτελούν τεκμήρια των εκτεταμένων εμπορικών σχέσεων της Κύπρου με την Εγγύς Ανατολή, καθώς ο λαζουρίτης εισαγόταν σχεδόν αποκλειστικά από τα ορυχεία του Badakhshan στο σημερινό Αφγανιστάν.
Βλέπε λήμματα: Εποχή του Χαλκού και Το εμπόριο κατά την αρχαιότητα
Σήμερα θεωρείται σχεδόν βέβαιο ότι ο λαζουρίτης των κυπριακών ευρημάτων ήταν εισαγόμενος. Η μοναδική σημαντική αρχαία πηγή του ήταν τα ορυχεία του Badakhshan, τα οποία λειτουργούσαν ήδη από την 3η χιλιετία π.Χ. Μέσω εμπορικών δικτύων που διέρχονταν από τη Μεσοποταμία, τη Συρία και την Αίγυπτο, ο πολύτιμος λίθος έφθανε και στην Κύπρο, γεγονός που μαρτυρεί τον σημαντικό ρόλο του νησιού στο διεθνές εμπόριο της Ανατολικής Μεσογείου.
Αρχαιολογικές δημοσιεύσεις
1. Paul Åström (επιμ.), Hala Sultan Tekke I–XI, Studies in Mediterranean Archaeology (SIMA), Göteborg, 1975–2001 (Η βασική δημοσίευση των ανασκαφών στη Χαλά Σουλτάν Τεκκέ.
Περιλαμβάνει αναλυτικούς καταλόγους χανδρών και κοσμημάτων από λαζουρίτη, χρυσό, καρνεόλη και φαγεντιανή)
2. Vassos Karageorghis, Excavations at Kition (σειρά τόμων) (Δημοσιεύει τα κοσμήματα των τάφων του Κιτίου, όπου απαντούν εισαγόμενοι ημιπολύτιμοι λίθοι)
3. Claude F. A. Schaeffer, Enkomi-Alasia. Nouvelles Missions en Chypre.
4. Vassos Karageorghis, Cyprus from the Stone Age to the Romans, Thames & Hudson (Περιλαμβάνει συνοπτική παρουσίαση των πολυτελών κοσμημάτων της Ύστερης Εποχής του Χαλκού)