Στεφανή Ρήνος
Ζωγράφος. Ο Ρήνος Στεφανή (1958 –) είναι Κύπριος εικαστικός καλλιτέχνης που ζει και εργάζεται στην Τάλα της Πάφου.
Σπούδασε Τέχνη στο Kingsway Princeton College και στο Byam Shaw School of Art (1978 -1984) στο Λονδίνο. Εισήγαγε στην Κύπρο τις «Πράξεις», ένα συνδυασμό περφόρμανς, happening και εγκατάστασης. Η πρακτική του περιλαμβάνει Πράξεις, ζωγραφική, σχέδια και εγκαταστάσεις. Το 1983 απέσπασε το Graham Hamilton Drawing Prize για το έργο του «Uprooting», που αναδείχθηκε καλύτερο έργο τελειοφοίτων. Μετά τις σπουδές του έζησε στο Βερολίνο και στη Βαρκελώνη (1985–89). Επιστρέφοντας στην Κύπρο το 1989, διορίστηκε καθηγητής τέχνης στη δημόσια δευτεροβάθμια εκπαίδευση και αφυπηρέτησε το 2023 από τη θέση του Διευθυντή.
Η Νίκη Λοϊζίδη, Ομότιμη Καθηγήτρια Ιστορίας της Τέχνης, Ανώτατη Σχολή Καλών Τεχνών Αθήνας, αναφέρει για το έργο του καλλιτέχνη: «Πιστεύω, ότι ο Ρήνος Στεφανή, είναι από τους λίγους καλλιτέχνες που ανανεώνουν τη γλώσσα της Κυπριακής τέχνης κι αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εκπροσώπους της σύγχρονης τέχνης της Κύπρου. Στα έργα του αποκαλύπτει κατά τη γνώμη μου μια προσωπική και ταυτόχρονα συλλογική αφήγηση σχετικά με την Κυπριακή Ιστορία. Βλέπει το ιστορικό παρόν μέσα από τα γεγονότα του παρελθόντος και το παρελθόν, μέσα από τις οδυνηρές εμπειρίες του παρόντος. Όμως το μεγάλο ενδιαφέρον του έργου του θα πρέπει να αναζητηθεί στην εφευρετική όσο και πνευματώδη υφολογία του. Η σύγχρονη γραφή του Στεφανή, εμπνέεται σε μεγάλο βαθμό από τη βυζαντινή καλλιτεχνική παράδοση και παιδεία. Για να εκφραστεί κανείς σε μια διεθνώς κατανοητή γλώσσα, θα πρέπει πρώτα από όλα, να γνωρίζει καλά τη δική του. Στο έργο του, κυρίαρχο και σχεδόν διαχρονικό θεματικό μοτίβο είναι ο Χορευτής. Όρθιος, με διάπλατα ανοιχτά χέρια, ο Χορευτής του Ρήνου Στεφανή είναι ένα διαχρονικό σύμβολο που συμπυκνώνει τα μεγάλα πάθη που χάραξαν βαθιά την Ιστορία του νησιού.»
Στις πρώιμες Πράξεις του Στεφανή περιλαμβάνονται τα «Ορόσημα-Land art στην περιοχή του Ακάμα, το 1989, η «Πράξη με Χώμα» στη Γκαλερί Αποκάλυψη, Λευκωσία στις 10 Απριλίου 1991 και η «Πράξη Maa-Mannequins» στον Κόλπο των Κοραλλίων στις 20 Ιουλίου 1992, όπου τοποθέτησε κούκλες μανεκέν ανάμεσα στο πλήθος των λουόμενων και των τουριστών.
Το 1992 συμμετέχει στην VI Διεθνή Μπιενάλε Καϊρου. Το 1994 δημιούργησε το έργο «Στρατιώτες-Στόχοι» που πραγματεύεται το φαινόμενο της βίας και εξελίχθηκε σε πρότζεκτ που κράτησε 30 και πλέον χρόνια. Τον Μάιο του 1994, κατά τη διάρκεια έκθεσης στο πλαίσιο του Πανελληνίου Συμποσίου Τέχνης στην Πύλη Αμμοχώστου, Λευκωσία, κλάπηκαν τρεις από τους «Στρατιώτες-Στόχους». Το συμβάν τροφοδότησε τα ΜΜΕ με «πολεμικό» υλικό και προκάλεσε ποικίλες αντιδράσεις από την Αστυνομία, τον Δήμο Λευκωσίας και το Επιμελητήριο Καλών Τεχνών. Έκτοτε, η υπόθεση «Στρατιώτες-Στόχοι» παραμένει μερικώς ανεξιχνίαστη στο Τμήμα Ανιχνεύσεως Εγκλημάτων, με αριθμό εγγραφής Σ/744/94. Στις 17 Αυγούστου του 1995 πραγματοποίησε την Πράξη «Στρατιώτες-Στόχοι» στον Κόλπο Κοραλλίων τοποθετώντας 21 στόχους ανάμεσα στο πλήθος των λουόμενων και των τουριστών. Τον Μάιο του 1995 απέσπασε το Β’ Βραβείο στον Παγκύπριο Διαγωνισμό Μνημείου στην Οδό Λήδρας και τον Μάρτιο του 1997 κέρδισε το Α’ Βραβείο στον Παγκύπριο διαγωνισμό υφασματογραφίας.
Για τη ζωγραφική του Στεφανή, ο Αντώνης Δανός, Καθηγητής Ιστορίας και Θεωρίας της Τέχνης, αναφέρει: «Στο έργο του Στεφανή υπάρχει μια οικουμενικότητα που εντοπίζεται στη συνεχή διερεύνηση και διαπραγμάτευση της ανθρώπινης συνθήκης. Αυτό εμφανίζεται με μια διφορούμενη διάθεση· κωμικοτραγική, με χιούμορ, με συμπάθεια ή καυστικότητα, αλλά και μ’ αισθησιασμό».
Το Φθινόπωρο του 2014 η ιστορικός τέχνης Inge Baecker επιμελήθηκε έκθεση του στην ομώνυμη γκαλερί στο Bad Munster Eifel της Γερμανίας. Τον Σεπτέμβρη του 2005 ο Στεφανή συμμετείχε στη Β’ Διεθνή Μπιενάλε Τέχνης Πεκίνου. Στην ίδια Μπιενάλε συμμετείχε επίσης το 2008 και το 2010.
Τον Οκτώβρη 2011, πραγματοποίησε την Πράξη «Charcoal Project» στη Νεκρή Ζώνη της Τηλλυρίας. Το έργο υλοποιήθηκε με τη στήριξη της Ειρηνευτικής Δύναμης των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο (UNFICYP). Ο Στεφανή υπήρξε μέλος της ομάδας που δημιούργησε τον φάκελο υποψηφιότητας της Πάφου για την Πολιτιστική Πρωτεύουσα της Ευρώπης. Στο πλαίσιο αυτό οργάνωσε την έκθεση «On Target», ένα από τα μεγαλύτερα project του «Πάφος 2017» στη Δημοτική Πινακοθήκη Πάφου και δημιούργησε το γλυπτό «Χορευτής» που τοποθετήθηκε μπροστά από τη Δημοτική Πινακοθήκη. Συμμετείχε επίσης στο «Eco Art», ένα πρότζεκτ που υλοποιήθηκε στην περιοχή του Ακάμα.
Τέλη του 2017 δημιούργησε το «Πριόνι» στον παραλιακό πεζόδρομο της Πάφου. Την άνοιξη του 2024 δημιουργήθηκε σάλος όταν το γλυπτό εξαφανίστηκε κατά τη διάρκεια εργασιών ανάπλασης του παραλιακού πεζόδρομου. Κοινωνικοί φορείς και καλλιτέχνες με ανακοινώσεις κατήγγειλαν τον Δήμο Πάφου για «αλόγιστη συμπεριφορά και απαράδεκτη ανευθυνότητα». Υπό την πίεση της κατακραυγής – αφού το θέμα είχε φτάσει μέχρι την Κυπριακή Βουλή – ο Δήμος Πάφου αναγκάστηκε να ανακατασκευάσει και να επανατοποθετήσει το έργο στη θέση του.
Τον Οκτώβρη του 2025, συμμετείχε στην έκθεση «Aqua Memoria» στον αρχαιολογική περιοχή της Πάφου. Η επιμελήτρια της έκθεσης, Catherine Louis-Nikita, αναφέρει: «Ο Στεφανή συνεχίζει τη μακροχρόνια πρακτική του, που από τη δεκαετία του 1980, μέσα από performance, αξιοποιεί ταπεινά υλικά και συμβολικές πράξεις για να διερευνήσει τη συλλογική μνήμη».
Έργα του Στεφανή υπάρχουν σε διάφορες ιδιωτικές και δημόσιες συλλογές όπως στην Κρατική Πινακοθήκη Κύπρου, στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών Α.Π.Θ, στο Byam Shaw School of Art, στις Δημοτικές Πινακοθήκες Λεμεσού και Πάφου και αλλού.
Πηγές
1.Rinos Stefani: Praxis and Installations, έκδοση Τυπογραφεία Άριστου Φιλή Λτδ, Λεμεσός, 1995.
2.Ρήνος Στεφανή: Ντοκιμαντέρ σκηνοθεσία Πασχάλη Παπαπέτρου, τηλεοπτικός σταθμός Ο Λόγος, 1995.
3.Rinos Stefani: Acrobats, έκδοση Pantheon Publishing, Λευκωσία, 2008.
4.Ρήνος Στεφανή-Σημεία και Τέρατα, εκδόσεις Εν Τύποις, Λευκωσία 2026.
5. https://www.youtube.com/watch?v=26sIAOI0mHc
6. https://www.exartis.org/index.php/el/projects-events/previous/item/15-on-target
7. https://www.cyprusnet.com/event/on-target-pafos2017