Ασώματος

Image

Όνομα δυο χωριών, το ένα στην επαρχία Κερύνειας και το άλλο στην επαρχία Λεμεσού.

 

Ασώματος (Κερύνειας): Κατεχόμενο σήμερα χωριό της επαρχίας Κερύνειας, 5 περίπου χμ. στα ΝΑ. της Μύρτου.

 

Βρίσκεται σ' ένα υψόμετρο 210 μ. πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας, μαζί δε με τον Κορμακίτη, την Αγία Μαρίνα (Σκυλλούρας) και την Καρπάσια αποτελούν τα τέσσερα μαρωνιτικά χωριά της Κύπρου.

 

Το χωριό είναι τοποθετημένο πάνω στο φλύσχη της Κυθρέας (άμμοι, μάργες, ψαμμίτες, ασβεστόλιθοι), που πάνω του αναπτύχθηκαν ξερορεντζίνες. Η διαφορετική διάβρωση που δέχτηκε η περιοχή, εξαιτίας των σχετικά σκληρών και μαλακών πετρωμάτων, δημιούργησε ήπιους λόφους και αβαθή κοιλώματα. Το υψόμετρο ανεβαίνει στα 350 μ. στα δυτικά προς το δάσος Καρπάσια και στα 256 στα νότια στην τοποθεσία Πέτρα των Μαντρών (διοικητικά όρια Κερύνειας -Λευκωσίας). Πάνω στις ξερορεντζίνες και με μια μέση ετήσια βροχόπτωση γύρω στα 400 χιλιοστόμετρα καλλιεργούνται τα σιτηρά (σιτάρι και κριθάρι), λίγα κτηνοτροφικά φυτά και λίγες χαρουπιές. Σχετικά ανεπτυγμένη ήταν πριν από την τουρκική εισβολή του 1974 η κτηνοτροφία αιγοπροβάτων. Το 1973 εκτρέφονταν 907 πρόβατα και 555 κατσίκες, 74 αγελάδες και 2.000 πουλερικά.

 

Ο Ασώματος βρίσκεται δίπλα στο δρόμο Λευκωσίας - Κερύνειας μέσω Μύρτου. Μέσω Μύρτου το χωριό συνδέεται επίσης με την πεδιάδα της Μόρφου στα νοτιοδυτικά. Στα βόρεια συνδέεται με την Καμπυλή με σκυρόστρωτο δρόμο.

 

Το χωριό γνώρισε μια σταθερή πληθυσμιακή ανάπτυξη από το 1881 μέχρι την τουρκική εισβολή του 1974. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία οι πλήρεις απογραφές πληθυσμού έχουν ως ακολούθως:

 

Χρονολογία Κάτοικοι
1881 191 
1891 219 
1901 240 
1911 279 
1921 348 
1931 359 
1946 417 
1960 506 
1973 527 

 

Η γειτνίαση του χωριού με την πρωτεύουσα και το ευχερές συγκοινωνιακό δίκτυο συνέβαλαν στην αύξηση του πληθυσμού ιδιαίτερα κατά τις τελευταίες δεκαετίες. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, ο πληθυσμός που παρέμεινε στο χωριό μετά την εισβολή, ανερχόταν στα τέλη του 1983 σε 28 κατοίκους.

 

Ο Ι.Κ. Περιστιάνης (1910) γράφει τα ακόλουθα για τον Ασώματο: «Κεῖται ἐπί γραφικοῦ ὑψώματος, ἐν τῇ πεδιάδι, νοτίως τῆς Κερυνειακῆς ὀροσειρᾶς, περιστοιχίζεται δε ὑπό εὐφόρων ἀγρῶν, παραγόντων δημητριακούς καρπούς, βάμβακα, κυάμους, σησάμιον κλπ. Κάτοικοι, ...πάντες Μαρωνῖται τό θρήσκευμα εἶναι κυρίως γεωργοί καί βοσκοί. Ἡ κτηνοτροφία ἀποτελεῖται ἀπό πρόβατα, αἶγες, βόες, ὂνους κλπ. Ἡ ἐκκλησία τοῦ Μιχαήλ Ἀρχαγγέλου οἰκοδομηθεῖσα τῷ 1800 μ.Χ. καί ἐπισκευασθεῖσα τῷ 1877.»

 

Ο Τζέφρυ αναφέρεται στη γραφική τοποθεσία του χωριού και περιγράφει την εκκλησία του Αρχαγγέλου Μιχαήλ που ανοικοδομήθηκε το 1895.

 

Ο ντε Μας Λατρί στην επαρχία Άσσιας περιλαμβάνει κάποιον «Ασώματο», που ήταν βασιλικό κτήμα κατά τη λουζινιανο - βενετική περίοδο. Φαίνεται όμως ότι δεν πρόκειται για τον Ασώματο της Κερύνειας. Ωστόσο με το όνομα Asomato ο σημερινός οικισμός του Ασώματου περιλαμβάνεται σε βενετικούς χάρτες.

 

Το χωριό υφίστατο, μάλιστα ως μαρωνίτικο, από τα Μεσαιωνικά χρόνια. Αναφέρεται μεταξύ των 19 μαρωνίτικων χωριών της Κύπρου από τον Ιησουίτη καθηγητή της θεολογίας Τζιρόλαμο Νταντίνι, απεσταλμένο τότε του πάπα Κλήμεντος Ζ’ προς τους Μαρωνίτες του Λιβάνου, που είχε έλθει στην Κύπρο το 1596 ειδικά για να διερευνήσει την κατάσταση των Μαρωνιτών του νησιού. Εξάλλου το χωριό σημειώνεται σε χάρτες της περιόδου της Βενετοκρατίας και αναφέρεται σε παλαιό χειρόγραφο. Η εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον αρχάγγελο Μιχαήλ (ένα των δυο ασωμάτων αρχαγγέλων), πράγμα που εξηγεί και την ονομασία του χωριού. Η αραβική λέξη σιάματ σημαίνει επίσης ασώματος (=άυλος, χωρίς σώμα). Με την ονομασία Σιάματ υπάρχει οικισμός στον Λίβανο, απ' όπου θεωρούν ότι έλκουν την καταγωγή τους οι Κύπριοι Μαρωνίτες του Ασωμάτου. Μετά την κατάληψη του χωριού από τους Τούρκους, τον Ιούλιο του 1974, στο χωριό παρέμειναν 80 Μαρωνίτες κάτοικοί του. Οι Τούρκοι μετονόμασαν το χωριό σε Ozhan το 1975. Μπορεί να μεταφραστεί ως χώρος με πανδοχείο (χάνι).

 

Ασώματος (Λεμεσού): Μεικτό χωριό της επαρχίας Λεμεσού, στην πεδιάδα της Λεμεσού, μόνο 4 μ. πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Ο οικισμός βρίσκεται στα βόρεια της αλυκής Λεμεσού και 4 περίπου χμ. ΝΑ. του Κολοσσιού.

 

Το χωριό, που δέχεται μια μέση ετήσια βροχόπτωση γύρω στα 450 χιλιοστόμετρα, είναι τοποθετημένο πάνω σε πρόσφατες αλλουβιακές αποθέσεις της Ολόκαινης γεωλογικής περιόδου. Σε μια στενή ζώνη κατά μήκος των βορείων ορίων της αλυκής, κατά τους χειμερινούς μήνες λιμνάζουν τα νερά, λόγω χαμηλού ανάγλυφου. Έτσι, εκτός από τους ευκαλύπτους φυτρώνει και μια άγρια, συναφής προς τον υγρότοπο, φυσική βλάστηση. (Μέρος της αλυκής Λεμεσού βρίσκεται στα διοικητικά όρια του Ασώματου).

 

Στην εύφορη γη του Ασώματου καλλιεργούνται κυρίως εσπεριδοειδή, λίγα επιτραπέζια σταφύλια, νομευτικά φυτά, λαχανικά και λίγα φρουτόδεντρα. Τα κτήματα είναι σχετικά μεγάλα με ευθύγραμμα σχήματα, συχνά πλαισιωμένα με ανεμοθραύστες κυρίως από κυπαρίσσια και ακακίες. Σε αρκετούς κήπους εσπεριδοειδών κτίστηκαν σπίτια ή πρόχειρες οικοδομές, ακόμη και ιδιωτικά συσκευαστήρια. Ο Ασώματος είναι από τα λίγα χωριά της Κύπρου που είναι καταπράσινα ολόχρονα, κυρίως με τα ποικίλα αειθαλή δέντρα των εσπεριδοειδών. Ακόμη στο χωριό βρίσκεται φυτώριο για την παραγωγή δασικών δενδρυλλίων, καθώς και λίγα θερμοκήπια για την παραγωγή λουλουδιών. Ένα μέρος του Φασουρίου βρίσκεται στα διοικητικά όρια του Ασώματου.

 

Η ανόρυξη δεκάδων διατρήσεων στην περιοχή του χωριού συνέβαλε στην άρδευση σημαντικών εκτάσεων γης που καλλιεργούνται κυρίως με εσπεριδοειδή, αμπέλια επιτραπέζιων ποικιλιών και αβοκάντο.

 

Η κτηνοτροφία είναι περιορισμένη.

 

Η βιομηχανία αφορά τη συσκευασία φρούτων, λαχανικών και χυμών, καθώς και την κατασκευή μωσαϊκών.

 

Ο οικισμός που αναπτύχθηκε κυρίως κατά μήκος του δρόμου είναι αραιοδομημένος, αν και κάποια σχετική συγκέντρωση βρίσκεται κοντά στην εκκλησία του χωριού. Ο οικισμός του Ασώματου δεν περιλαμβάνεται στα διοικητικά όρια των βρεττανικών βάσεων.

 

Ο πληθυσμός, αν και μικρός, παρουσιάζει μια σταθερή ανοδική πορεία, κυρίως γιατί βρίσκεται κοντά στη Λεμεσό και επειδή η καλλιέργεια και η συσκευασία των εσπεριδοειδών απαιτεί εργατικό δυναμικό. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία οι πλήρεις απογραφές πληθυσμού έχουν ως ακολούθως:

 

Χρονολογία Κάτοικοι
1881 72 
1891 97 
1901 95 
1911 126 
1921 114 
1931 112 (62 Ελληνοκύπριοι και 50 Τουρκοκύπριοι)
1946 185 (87 Ελληνοκύπριοι, 91 Τουρκοκύπριοι και 7 άλλων   εθνικοτήτων)
1960 340 (147 Ελληνοκύπριοι, 177 Τουρκοκύπριοι και 16 άλλων εθνικοτήτων)
1973 287 (147 Ελληνοκύπριοι και 140 Τουρκοκύπριοι)
1976 275 (Ελληνοκύπριοι)
1982 281 
1992 277 
2001 335 

 

Ο πληθυσμός των απογραφών του 1946, του 1960 και του 1982 περιλαμβάνει και τους κατοίκους του μικρού οικισμού του Φασουρίου, παρά το γεγονός ότι αυτό διοικητικά υπάγεται στο χωριό Ακρωτήρι.

 

Οι Τουρκοκύπριοι που το 1960 ανέρχονταν σε 177, εγκατέλειψαν το χωριό το 1964 και εγκαταστάθηκαν στην Επισκοπή. Η Επισκοπή με την Αυδήμου αποτελούσαν τα δυο υπόκεντρα της «προσωρινής τουρκοκυπριακής διοίκησης» της Λεμεσού.

 

Το χωριό εξυπηρετείται με ένα σχετικά πυκνό οδικό δίκτυο. Συνδέεται στα δυτικά με τον κύριο δρόμο Ακρωτηρίου -Κολοσσιού, ανατολικά μέσω Ζακακιού με τη Λεμεσό και βορειοανατολικά με το Τραχώνι.

 

Το μεγαλύτερο μέρος της διοικητικής έκτασης του χωριού εμπίπτει στο έδαφος της βρεττανικής στρατιωτικής βάσης Ακρωτηρίου - Επισκοπής.

 

Στη διοικητική έκταση του χωριού υπάρχουν αρχαιότητες, όπως έδειξαν πρόσφατες επισκοπήσεις. Ουσιαστικά οι αρχαιότητες αυτές συσχετίζονται με τους αρχαιολογικούς χώρους της ευρύτερης περιοχής, που περιλαμβάνει κι ολόκληρη την χερσόνησο του Ακρωτηρίου, την αρχαία Κουριάδα.

 

Ο Ασώματος ήταν ένα από τα χωριά της Μεγάλης Κομμανταρίας με κέντρο το γειτονικό Κολόσσι. Ο Γκάννις μνημονεύει την εκκλησία της Γαλούσσας, που βρίσκεται στα δυτικά του οικισμού, που όπως γράφει ανοικοδομήθηκε το 1780 αλλά πιθανόν αρχικά να ήταν λατινικό ξωκλήσι.

 

Γενικά η περιοχή του Ασώματου Λεμεσού δεν αναφέρεται σε αρχαία συγγράμματα. Ωστόσο οι Βενετοί μετέτρεψαν τη γειτονική αλυκή σε ιχθυοτροφείο. Όμως και πάλι η περιοχή παρέμεινε εγκαταλειμμένη, ενώ τα έλη «ἐδολοφονοῦσαν τόν κόσμον» όπως γράφει ο Γ.Σ. Φραγκούδης. Οι κάτοικοι δεν μπορούσαν να στεριώσουν σ' αυτό το αφιλόξενο περιβάλλον και να επιδοθούν μόνιμα στη γεωργία. Όμως στα πρόσφατα χρόνια τόσο στο Φασούρι όσο και στον Ασώματο αναπτύχθηκαν πολύ προσοδοφόρες καλλιέργειες που τυγχάνουν εκμετάλλευσης πάνω στις πιο σύγχρονες βάσεις της γεωργικής επιστήμης. Οι γεωργικές εκμεταλλεύσεις στην περιοχή αυτή μπορούν να συγκριθούν ευνοϊκά μ' εκείνες οποιασδήποτε προηγμένης χώρας τού κόσμου.

 

Τοπων: Ασώματος, λέξη που σημαίνει άυλος, χωρίς σωματική υπόσταση, κατ' ακολουθίαν πνευματικός. Έτσι η ονομασία των δυο χωριών με το όνομα Ασώματος σχετίζεται με τη χριστιανική θρησκεία και ιδιαίτερα με τους αρχαγγέλους Μιχαήλ και Γαβριήλ (που λέγονται και Ασώματοι). Οι δυο αρχάγγελοι πράγματι τιμώνται στα χωριά αυτά όπου έχουν και εκκλησίες.