Νέο Χωριό

Image

Με την ονομασία αυτή υπάρχουν δυο κυπριακά χωριά, από τα οποία το ένα βρίσκεται στην επαρχία Λευκωσίας και το άλλο στην επαρχία Πάφου. Για να ξεχωρίζουν μεταξύ τους είναι γνωστά ως:

 

  1. Νέο Χωριό Λευκωσίας (ή Κυθρέας).
  2. Νέο Χωριό Πάφου (ή Χρυσοχούς).

 

Νέο Χωριό Λευκωσίας: Μεικτό χωριό της επαρχίας Λευκωσίας, στην πεδιάδα της Μεσαορίας, περί τα 13 χιλιόμετρα βορειοανατολικά της πόλης της Λευκωσίας. Βρίσκεται στην κατεχόμενη από το 1974 από τα τουρκικά στρατεύματα εισβολής περιοχή της Κύπρου.

 

Το Νέο Χωριό είναι κτισμένο σε μέσο υψόμετρο 125 μέτρων, με τα βόρειά του σύνορα να αποτελούν μέρος των διοικητικών ορίων των επαρχιών Λευκωσιας- Κερύνειας. Το ανάγλυφο στην περιοχή του έχει μια κλίση προς τα νότια. Κοντά στα βόρειά του σύνορα το υψόμετρο φθάνει τα 200 περίπου μέτρα, μειώνεται στα 125 μέτρα κοντά στον οικισμό και στα 90 μέτρα κοντά στα νότιά του σύνορα. Το τοπίο είναι διαμελισμένο από μικρά ρυάκια που πηγάζουν από τον Πενταδάκτυλο και συνεχίζονται νοτιότερα για να ενωθούν με τον ποταμό Πηδιά.

 

Από γεωλογικής απόψεως στη διοικητική έκταση του χωριού κυριαρχούν οι αποθέσεις του φλύσχη της Κυθρέας και οι πρόσφατες αλλουβιακές αποθέσεις της Ολόκαινης γεωλογικής περιόδου. Πάνω στα πετρώματα αυτά αναπτύχθηκαν ξερορεντζίνες και προσχωσιγενή εδάφη.

 

Πριν από την τουρκική εισβολή του 1974 ένα σημαντικό μέρος του οικονομικά ενεργού πληθυσμού του Νέου Χωριού εργοδοτείτο στην πόλη της Λευκωσίας και τη βιομηχανική περιοχή της Μιας Μηλιάς. Το υπόλοιπο μέρος του οικονομικά ενεργού πληθυσμού ασχολείτο με τη γεωργία και την κτηνοτροφία. Με μια μέση ετήσια βροχόπτωση περί τα 375 χιλιοστόμετρα καλλιεργούνταν στην περιοχή του χωριού τα σιτηρά, τα νομευτικά φυτά, οι ελιές και τα εσπεριδοειδή. Ένα μικρό μέρος της διοικητικής του έκτασης, στα βόρεια, καταλαμβάνεται από το κρατικό δάσος Κυθρέα ή Λακκοβούναρον.

 

Σχετικά ανεπτυγμένη ήταν και η κτηνοτροφία. Το 1973 εκτρέφονταν 380 πρόβατα, 554 κατσίκες, 154 αγελάδες, 38 βόδια και 5.818 πουλερικά.

 

Από   συγκοινωνιακής  απόψεως, το Νέο Χωριό συνδέεται στα βόρεια με την κωμόπολη της Κυθρέας (περί τα 2 χμ.), στα νότια με το χωριό Τραχώνι (περί το 1 χμ.) και στα ανατολικά με το χωριό Μπέικιογιου (περί τα 2,5 χμ.). Συνδέεται επίσης στα νοτιοδυτικά με το χωριό Μια Μηλιά (περί τα 6 χμ.) και μέσω του με την πόλη της Λευκωσίας.

 

Το Νέο Χωριό, λόγω κυρίως της γειτνίασής του με το μεγάλο αστικό κέντρο της Λευκωσίας, γνώρισε αξιόλογη πληθυσμιακή αύξηση από το 1881 μέχρι το 1973. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία, οι πλήρεις απογραφές πληθυσμού έχουν ως ακολούθως:

 

Χρονολογία Κάτοικοι
1881 578 
1891 532 
1901 603 
1911 736 
1921 812 
1931 821 (698 Ελληνοκύπριοι και 123 Τουρκοκύπριοι) 
1946 1.178 (959 Ελληνοκύπριοι και 219 Τουρκοκύπριοι) 
1960 1.387 (1.157 Ελληνοκύπριοι και 230 Τουρκοκύπριοι) 
1973 1.421 (όλοι Ελληνοκύπριοι) 

 

Μετά το 1964, εξαιτίας των διακοινοτικών ταραχών που ακολούθησαν την τουρκοκυπριακή ανταρσία, οι Τουρκοκύπριοι κάτοικοι του Νέου Χωριού εγκατέλειψαν το χωριό τους και μετακινήθηκαν σε γειτονικά αμιγή τουρκοκυπριακά χωριά, στο πλαίσιο οδηγιών της  Άγκυρας για δημιουργία στο νησί ισχυρών τουρκοκυπριακών θυλάκων.

 

Το χωριό πιστεύεται ότι ιδρύθηκε σχετικά πρόσφατα, κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας και, συγκεκριμένα, κατά τον 17ο ή αρχές του 18ου αιώνα. Κατά τα Μεσαιωνικά χρόνια υφίστατο στην περιοχή φέουδο που σημειώνεται σε παλαιούς χάρτες ως Gnogor(;). Πιθανόν το φέουδο αυτό να είχε κατασχεθεί από τους Τούρκους αργότερα, με αποτέλεσμα οι Έλληνες κάτοικοι του οικισμού να ιδρύσουν στην ίδια περιοχή νέο χωριό, που πήρε ακριβώς αυτή την ονομασία: Νέο Χωριό. Είναι όμως πιθανό την ονομασία αυτή να την πήρε όχι επειδή ιδρύθηκε σ' αντικατάσταση άλλου, αλλά όταν επανήλθαν στον παλαιό μεσαιωνικό οικισμό οι Έλληνες κάτοικοί του. Η τοπική παράδοση αναφέρει, εξάλλου, ότι στον αρχικά ελληνικό οικισμό (Gnogor;) είχαν υπερισχύσει οι Τούρκοι κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, αργότερα όμως υπερίσχυσαν πάλι οι Έλληνες κάτοικοί του. Σχετική είναι και η παράδοση για το τζαμί του χωριού, το Χαλίλ Πασά τζαμί۬ αναφέρεται ότι τούτο ήταν αρχικά ελληνική εκκλησία αφιερωμένη στον άγιο Νικόλαο που μετετράπη σε τέμενος από τους Τούρκους, το πρώτο μάλιστα στο οποίο προσετέθη μιναρές στην Κύπρο۬ για τον λόγο αυτό οι Τούρκοι ονόμαζαν το χωριό Μιναρελίκιογιου (Minareliköy), δηλαδή χωριό του μιναρέ. Την τουρκική αυτή ονομασία δίνουν στο χωριό και σήμερα. Αργότερα οι Έλληνες κάτοικοι του χωριού έκτισαν νέα εκκλησία, αφιερωμένη στον άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο.

 

Σύμφωνα προς τις υπάρχουσες πληροφορίες, μετά την προσφυγοποίηση των Ελλήνων κατοίκων του Νέου Χωριού εξαιτίας της τουρκικής εισβολής του 1974, στο χωριό δεν επέστρεψαν μόνο οι Τουρκοκύπριοι κάτοικοι του αλλά εγκαταστάθηκαν και Τούρκοι έποικοι που μεταφέρθηκαν από τη βόρεια Μικρά Ασία (ακτές Μαύρης Θάλασσας).

 

Νέο Χωριό Πάφου: Αμιγές ελληνικό χωριό της επαρχίας Πάφου περί τα 41 χιλιόμετρα βόρεια της πόλης της Πάφου. Στη διοικητική έκταση του χωριού περιλαμβάνεται μεγάλο μέρος της χερσονήσου του Ακάμα.

 

Το Νέο Χωριό είναι κτισμένο στο οροπέδιο της Λευκωσίας σε μέσο υψόμετρο 170 μέτρων και σ' απόσταση δυο περίπου χιλιομέτρων από τη θάλασσα. Το κύριο γεωμορφολογικό χαρακτηριστικό του οροπεδίου είναι ένα αντίκλινο με ΒΔ-ΝΑ διεύθυνση που συμπίπτει με την κορυφογραμμή της περιοχής. Ένα μεγάλο μέρος της κορυφογραμμής αυτής εκτείνεται στη διοικητική έκταση του Νέου Χωριού, στο τμήμα του που καταλαμβάνεται από το δάσος του Ακάμα. Η ψηλότερη κορφή της κορυφογραμμής που εμπίπτει στα διοικητικά όρια του χωριού είναι η Μαύρη Σιηνιά (428 μέτρα). Το τοπίο του χωριού είναι διαμελισμένο από πολυάριθμα ρυάκια που πηγάζουν από την κορυφογραμμή του οροπεδίου και καταλήγουν είτε στα δυτικά ακρογιάλια της περιοχής είτε στον κόλπο της Χρυσοχούς.

 

Από γεωλογικής απόψεως, στη διοικητική έκταση του χωριού απαντάται μια μεγάλη ποικιλία αποθέσεων που περιλαμβάνουν λάβες, διαβάσες, σερπεντινίτες, προσχώσεις των αναβαθμίδων, αποθέσεις του σχηματισμού των Μαμωνιών, υφαλογενείς ασβεστόλιθους του σχηματισμού Τέρρα, σύναγμα (εκτεταμένοι σχηματισμοί άμμων και χαλικιών της Πλειστόκαινης περιόδου), υφαλογενείς ασβεστόλιθους του σχηματισμού Κορωνιάς, και αποθέσεις του σχηματισμού Πάχνας (εναλλασσόμενες στρώσεις κιμωλιών, μαργών και ψαμμιτών). Πάνω στα πετρώματα αυτά αναπτύχθηκαν φαιοχώματα, πυριτιούχα εδάφη, καφκάλλες, τέρρα ρόζα, εδάφη του σχηματισμού των Μαμωνιών και ασβεστούχα εδάφη.

 

Το Νέο Χωριό δέχεται μια μέση ετήσια βροχόπτωση περί τα 530χιλιοστόμετρα. Στην περιοχή του καλλιεργούνται οι ελιές, οι χαρουπιές, τα εσπεριδοειδή, τα σιτηρά, τα νομευτικά φυτά, τα αμπέλια οινοποιησίμων ποικιλιών, οι αμυγδαλιές, οι καρυδιές, τα ρεβίθια, λίγες αχλαδιές και ελάχιστα λαχανικά. Η μεγαλύτερη ωστόσο έκταση του χωριού καταλαμβάνεται από το κρατικό δάσος του Ακάμα. Τα κυρίαρχα δέντρα στην περιοχή είναι ο πεύκος, ο αόρατος, η αγριοελιά και η αγριοτερατσ΄ιά. Η θαμνώδης βλάστηση είναι επίσης πολύ πλούσια και ποικίλη και περιλαμβάνει τον σχίνο, τη ξισταρκά, την περνιά, τη μερσινιά, το θρουμπί, τη μαζιά, το λάδανο, την τρεμιθιά, τη λατζ'ιά και αρκετά άλλα είδη. Αρκετά πλούσια είναι επίσης η ποικιλία των αγριολούλουδων που φυτρώνουν στην περιοχή.

 

Η κτηνοτροφία είναι περιορισμένη.

 

Το Νέο Χωριό περιλαμβάνεται στο Αρδευτικό Έργο Χρυσοχούς.

 

Από συγκοινωνιακής απόψεως, το Νέο Χωριό συνδέεται στα ανατολικά με το χωριό Προδρόμι (περί τα 7 χμ.) και μέσω του με το χωριό Πόλη (περί τα 8 χμ.). Στα βορειοδυτικά συνδέεται με τα Λουτρά της Αφροδίτης (περί τα 6 χμ.). Συνδέεται επίσης με σκυρόστρωτους δρόμους στα δυτικά με τη γραφική τοποθεσία Σμιγιές (περί τα 2,5 χμ.) και στα νοτιοανατολικά με το χωριό Ανδρολίκου (περί τα 5 χμ.).

 

Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία, οι πλήρεις απογραφές πληθυσμού έχουν ως ακολούθως:

 

Χρονολογία Κάτοικοι
1881 182 
1891 302 
1901 391 
1911 573 
1921 584 
1931 648 
1946 681 
1960 663 
1973 503 
1976 441 
1982 329 
1992 285 
2001 325 

 

Το όμορφο τοπίο του χωριού, τα ωραία καθαρά του ακρογιάλια και η γειτνίασή του με το δάσος του Ακάμα με την πλούσια φυσική του βλάστηση ήταν επόμενο να προσελκύσουν το ενδιαφέρον για τουριστική ανάπτυξη. Στην παραθαλάσσια περιοχή του χωριού άρχισαν να ανεγείρονται τουριστικά καταλύματα και εξοχικές κατοικίες ενώ ενδιαφέρον για ανέγερση εξοχικών κατοικιών άρχισε να εκδηλώνεται και μέσα στο ίδιο το χωριό. Οι παραθεριστές στην περιοχή είναι ντόπιοι, κυρίως Λευκωσιάτες, αλλά και ξένοι που έρχονται εδώ μακριά από τον συνωστισμό και τον θόρυβο για λίγη ξεκούραση, αλλά και για να απολαύσουν την καθαρή θάλασσα και τις σπάνιες ομορφιές της γύρω περιοχής. Ιδιαίτερα μεγάλο αριθμό επισκεπτών δέχονται καθημερινά τα Λουτρά της Αφροδίτης. Οι επισκέπτες αυτοί είτε προέρχονται από την τουριστική περιοχή της Πάφου, είτε μένουν στα τουριστικά καταλύματα της Πόλης και του Λατσιού. Τον Αύγουστο ένας μεγάλος αριθμός Κυπρίων κατασκηνώνουν στην περιοχή δυτικά του Λατσιού μέχρι και τα Λουτρά της Αφροδίτης.

 

Από το γειτονικό λιμανάκι του Λατσιού, που βρίσκεται περί τα 4 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του Νέου Χωριού, μπορεί ένας με βάρκα να περιδιαβάσει τις όμορφες ακτές του Ακάμα μέχρι τα Λουτρά της Αφροδίτης, τη Φοντάνα Αμορόζα αλλά και πιο πέρα μέχρι το ακρωτήρι του Ακάμα. Τόσο τα Λουτρά της Αφροδίτης, όσο και η Φοντάνα Αμορόζα και το ακρωτήρι του Ακάμα περιλαμβάνονται στα διοικητικά όρια του Νέου Χωριού.

 

Αναφέρεται ότι το χωριό είχε ιδρυθεί από εργάτες του μεγάλου αγροκτήματος Δυο Ποταμοί στην περιοχή του Ακάμα. Το αγρόκτημα αυτό υφίστατο από τα χρόνια της Φραγκοκρατίας, και ίσως το χωριό να είχε ιδρυθεί από τότε. Το αγρόκτημα πέρασε στα χέρια Τούρκων μετά την τουρκική κατάκτηση της Κύπρου (1570-71), τελικά όμως αγοράστηκε από Ελληνοκυπρίους. Η ονομασία Νέο Χωριό δόθηκε στον αρχικό οικισμό επειδή οι εργάτες του αγροκτήματος που τον ίδρυσαν, είχαν μεταφερθεί εκεί από άλλο χωριό ή άλλα χωριά.

 

Αναφέρεται πάντως ότι η περιοχή του χωριού ήταν κατοικημένη κατά την Αρχαιότητα. Υπάρχουν αρχαίοι τάφοι που πιστεύεται ότι είναι των Ρωμαϊκών χρόνων, καθώς και άλλες αρχαιότητες που δεν έχουν ακόμη διερευνηθεί επισταμένα. Κάπου στην περιοχή θα πρέπει να υφίστατο και η θρυλούμενη αρχαία πόλις Ακαμαντίς που δεν έχει ακόμη εντοπιστεί από την αρχαιολογική σκαπάνη.

 

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει παλαιά εκκλησία, πολύ κοντά στο χωριό, αφιερωμένη στον άγιο Μηνά. Για την εκκλησία αυτή βλέπε εκτενή αναφορά σε χωριστό λήμμα.

 

Η εκκλησία του χωριού είναι αφιερωμένη στον άγιο Γεώργιο.

 

Ο G. Jeffery (1918) δίνει την πληροφορία ότι το χωριό ονομαζόταν και Φραγκομάτα, ονομασία που ασφαλώς παραπέμπει στους Μεσαιωνικούς χρόνους. Ο ίδιος μελετητής παρατήρησε ότι υπήρχε στην περιοχή αρκετά μεγάλος αριθμός αγροτικών εκκλησιών που, αν ληφθεί υπόψιν η αραιότητα του πληθυσμού κατά το παρελθόν, είτε χρησιμοποιούνταν περιοδικά από περιπλανώμενες ομάδες ανθρώπων, είτε ανήκαν σε παλαιές και ξεχασμένες σήμερα αγρεπαύλεις και αγροκτήματα.

Φώτο Γκάλερι

Image
Image