Ξιούτας Παύλος

Image

Λόγιος, εκπαιδευτικός και λαογράφος. Γεννήθηκε στην Κάτω Πάφο το 1908 και πέθανε στις 2 Ιουλίου 1991. Αποφοίτησε από το Γυμνάσιο της Λεμεσού και στη συνέχεια σπούδασε φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, απ' όπου κι αποφοίτησε το 1930. Επιστρέφοντας αμέσως μετά στην Κύπρο, εργάστηκε ως εκπαιδευτικός (καθηγητής και διευθυντής) σε διάφορες σχολές μέσης εκπαίδευσης σε πολλά μέρη της Κύπρου και ιδίως στην ύπαιθρο: τριτάξια ανώτερη Ελληνική Σχολή Σολέας (1930-31), τετρατάξια ανώτερη Πρακτική Σχολή Πλατρών (1931-33), Παγκύπριο Γυμνάσιο (1933-37), Γυμνάσιο Κερύνειας (1938-41), Ελληνική Σχολή Μόρφου (1941-42), Παγκύπριο Γυμνάσιο (1942-48), Ελληνική Σχολή Γιαλούσας (1950-51), Παγκύπριο Γυμνάσιο Θηλέων Κύκκου (1963-68).

 

Παράλληλα, ο Παύλος Ξιούτας πρωτοστάτησε στο κτίσιμο διαφόρων σχολών στην ύπαιθρο (Πλάτρες, ΓιαλούσαΌμοδος), εργαζόμενος προς τούτο και ο ίδιος σε χειρωνακτικές εργασίες, θέλοντας να δώσει το παράδειγμα στους κατοίκους της υπαίθρου να στρατευθούν κατά του αναλφαβητισμού. Αναμείχθηκε επίσης ενεργά στα κοινά κι αγωνίστηκε κατά της αγγλικής αποικιοκρατίας. Υπήρξε από τα παλαιότερα στελέχη της Εθνικής Οργανώσεως Κύπρου (ΕΟΚ), ενώ πήρε ενεργό μέρος και στην εξέγερση του Οκτωβρίου του 1931 με αποτέλεσμα να συλληφθεί, να φυλακιστεί και στη συνέχεια να εντοπιστεί στις Κάτω Πλάτρες κατά το 1931-32. Πρωτοστάτησε στη διεξαγωγή εράνων στα χρόνια του δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου για ενίσχυση της αγωνιζόμενης Ελλάδας αλλά και για περίθαλψη Ελλήνων προσφύγων. Υπηρέτησε επίσης τον αγώνα του 1955-1959. Κατά των Βρετανών αποικιοκρατών αγωνίστηκε και δημοσιογραφικά, αρθρογραφώντας μόνιμα και για πολλά χρόνια σε όλες σχεδόν τις κυπριακές εφημερίδες και ιδίως στην Ελευθερία το 1937-42, στον Κυπριακόν Τύπον το 1943-51 και σε άλλες, χρησιμοποιώντας και ψευδώνυμα («Ἰξίων», «Παλαιός Πολιτευτής», «Ἕλλην Κύπριος» κ.ά.).

 

Μεταξύ 1951 και 1960 εργάστηκε στην οινοβιομηχανία ΚΕΟ και στην Ελληνική Μεταλλευτική Εταιρεία (ΕΜΕ), το δε 1961 διορίστηκε ως πρώτος (μετά την ανακήρυξη της Κύπρου σε ανεξάρτητη Δημοκρατία) διευθυντής του Γραφείου Δημοσίων Πληροφοριών. Στη θέση αυτή υπηρέτησε μέχρι το 1963.

 

Κατά το διάστημα 1948-1950 ο Παύλος Ξιούτας εξέδωσε την εφημερίδα Νέος Κόσμος και παράλληλα το περιοδικό Σύγχρονη Σκέψη που περιελάμβανε δοκίμια μεταφρασμένα από την αγγλική, επί κοινωνικών και πολιτικών κυρίως θεμάτων. Το 1955 εξέδωσε, για λογαριασμό της Ελληνικής Μεταλλευτικής Εταιρείας το περιοδικό Δημιουργία. Υπήρξε, μαζί με τον Αντώνη Ιντιάνο, πρωτεργάτης στην ίδρυση της Εταιρείας Κυπριακών Σπουδών το 1936. Ασχολήθηκε επίσης με μεταφράσεις έργων αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων.

 

Στο λογοτεχνικό τομέα, έγραψε:

 

1. Ὁ Διγενής (1938, μυθιστορηματική βιογραφία).

2. Ταξίδια τῆς ψυχῆς μου (1945, χρονογραφήματα, αναλύσεις δημοτικών τραγουδιών και παραδόσεων κλπ.).

3. Τζουάνα (1949, θεατρικό).

4. Ἀφροδίτη καί Ἄδωνις (έμμετρο θεατρικό, ανέκδοτο).

5. Ποιήματα (συλλογές ποιημάτων, ανέκδοτες).

Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η συμβολή του Παύλου Ξιούτα στον λαογραφικό τομέα. Η μακρόχρονη παραμονή του στην ύπαιθρο και οι συχνές επισκέψεις του σ' ολόκληρη την Κύπρο, τον έφεραν σε μόνιμη επαφή με τον λαϊκό πλούτο του νησιού. Εξέδωσε τα ακόλουθα έργα:

 

 

1. Ξέναι λέξεις στήν γλῶσσα μας (τόμος Α', 1937).

2. Ἀπό τά τραγούδια μας (1938).

3. Κυπριακή Λαογραφία τῶν Ζώων (έκδοση Κέντρου Επιστημονικών Ερευνών, 1978· επίσης επίμετρον στο ίδιο έργο, 1979).

4. Παροιμίες τοῦ Κυπριακοῦ Λαο (ογκώδες έργο σε τρεις τόμους, 1984,1985, στο οποίο συγκέντρωσε, παρουσίασε, ταξινόμησε και ανέλυσε πέραν των 5.000 κυπριακών παροιμιών).

 

Διάφορα άλλα λαογραφικά κείμενά του δημοσιεύθηκαν σε περιοδικά, ενώ αρκετά είναι ακόμη ανέκδοτα.

 

Το 2008 κυκληφόρησαν τα Ποιητικά Άπαντα του Παύλου Ξιούτα σε δύο τόμους, με επιμέλεια του δημοσιοφράφου Κύπρου Κουρτελλάρη.