Άγιος Επιφάνιος

Image

Όνομα δυο χωριών της επαρχίας Λευκωσίας. Το ένα βρίσκεται στην περιοχή Ορεινής και το άλλο στην περιοχή Σολιάς.

 

Άγιος Επιφάνιος (Ορεινής): Χωριό της επαρχίας Λευκωσίας, 5 περίπου χμ. στα νοτιοδυτικά της Κλήρου και 11 περίπου χμ. στα βόρεια του Παλαιχωρίου. Το χωριό είναι αμφίβολο εάν υφίστατο κατά τα Μεσαιωνικά χρόνια, αφού δεν μνημονεύεται σε παλαιές πηγές. Σε παλαιούς χάρτες σημειώνονται μερικά χωριά ως S. Ρifani, αλλά κανένα δεν φαίνεται να σχετιζόταν με το χωριό αυτό.

 

Το υψόμετρο στην περιοχή του χωριού γενικά αυξάνεται από τα βόρεια προς τα νότια όπου καθίσταται βουνίσιο. Στα βόρειά του σύνορα είναι 500 περίπου μέτρα, αυξάνεται στα 620 μέτρα, στον οικισμό και στα 927 μέτρα στα νότιά του σύνορα (κορφή Χαλαρής). Το τοπίο είναι διαμελισμένο από το ρυάκι Μαρούλλενα, παραπόταμο του ποταμού του Ακακίου. Από γεωλογικής απόψεως, στη διοικητική έκταση του χωριού κυριαρχούν οι λάβες και οι διαβάσες του Οφιολιθικού Συμπλέγματος του Τροόδους. Πάνω στα πετρώματα αυτά αναπτύχθηκαν φαιοχώματα και πυριτιούχα εδάφη.

 

Τοποθετημένο σ' ένα υψόμετρο κάπου 620 μέτρων πάνω από τη θάλασσα, το χωριό περιστοιχίζεται από δάση ή χαμηλή θαμνώδη άγρια βλάστηση και δέχεται μέση ετήσια βροχόπτωση περί τα 440 χιλιοστόμετρα.

 

Οι λιγοστές καλλιέργειες περιορίζονται στα αμπέλια (οινοποιήσιμα), τις αμυγδαλιές, τα λαχανικά, τα σιτηρά, τα νομευτικά φυτά και τα όσπρια. Καλλιεργούνται επίσης οι ελιές καθώς και λίγες συκιές και εσπεριδοειδή. Η μεγαλύτερη ωστόσο έκταση του χωριού είναι ακαλλιέργητη και καταλαμβάνεται από ποικίλη φυσική βλάστηση. Μέρος του κρατικού δάσους Αδελφοί, καθώς και ολόκληρα τα μικρά κρατικά δάση Παλλούρα, Κομμόπετρα και Λούρουππας εμπίπτουν στα διοικητικά του όρια. Όπως και σ' άλλα χωριά των ορεινών περιοχών, έτσι κι εδώ εκτρέφονται κατσίκες. Ωστόσο η κτηνοτροφία είναι περιορισμένη.

 

Παρά τη λιγοστή καλλιεργήσιμη έκταση και τα σχετικά άγονα εδάφη που βρίσκονται πάνω στις λάβες, το χωριό γνώρισε  μια  σταθερή  αύξηση  πληθυσμού. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία οι πλήρεις απογραφές πληθυσμού έχουν ως ακολούθως:

 

Χρονολογία Κάτοικοι
1881 95
1891 109
1901 120
1911 151
1921 197
1931 194
1946 296
1960 310
1973 339
1976 412
1982 348
1992 352
2001 338

 

Ο Jeffery μνημονεύει το χωριό, προσθέτοντας πως είναι οικισμός «χωρίς ενδιαφέρον», ενώ ο Ρ. Γκάννις αναφέρεται στην αμφικλινή εκκλησία του 18ου αιώνα και αποδοκιμάζει τις αλλαγές που έγιναν κατά την επιδιόρθωση.

 

Η γειτνίαση του χωριού προς τον καινούργιο δρόμο Λευκωσίας- Παλαιχωριού, η σχετικά μικρή απόσταση από τη Λευκωσία και η τοποθέτησή του σ' ένα γραφικό τοπίο με ήπιους λόφους δίπλα στο δάσος, είναι θετικοί παράγοντες στην πάρα πέρα ανάπτυξη του χωριού. Άρχισαν, ήδη, να οικοδομούνται σύγχρονα σπίτια και να προσελκύεται καινούργιος πληθυσμός.

 

Άγιος Επιφάνιος (Σολιάς): Τουρκοκυπριακό χωριό της επαρχίας Λευκωσίας στη γεωγραφική περιφέρεια της Σολιάς. Το χωριό αυτό υφίστατο κατά τα Μεσαιωνικά χρόνια, με την ίδια ακριβώς ονομασία. Σε παλαιούς χάρτες βρίσκεται σημειωμένο ως S. Pifani. Το χωριό είχε ιδρυθεί, προφανώς, κατά τα Βυζαντινά χρόνια. Ήταν μικρό φέουδο κατά την περίοδο της Φραγκοκρατίας. Είναι μεταξύ των πολλών κυπριακών χωριών που αν και σταδιακά εκτουρκίστηκαν κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, διατήρησαν την αρχική -και μάλιστα αγιολογική- ονομασία τους. Από το χωριό αυτό κατάγεται ο επί μακρά σειρά ετών ηγέτης των Τουρκοκυπρίων Ραούφ Ντενκτάς*.

 

Είναι χτισμένο στα αριστερά της προσχωσιγενούς κοιλάδας του Καρκώτη, 310 μέτρα πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας. Από γεωλογικής απόψεως, γύρω από την κοίτη του Καρκώτη απαντώνται οι πρόσφατες αλλουβιακές αποθέσεις της Ολόκαινης γεωλογικής περιόδου ενώ στην υπόλοιπη διοικητική έκταση του χωριού κυριαρχούν οι διαβάσες και οι λάβες του Οφιολιθικού Συμπλέγματος του Τροόδους. Πάνω στα πετρώματα αυτά αναπτύχθηκαν προσχωσιγενή εδάφη, πυριτιούχα και φαιοχώματα. Τοποθετημένο πάνω στις βόρειες λάβες του πυριγενούς συμπλέγματος του Τροόδους, με μέση ετήσια βροχόπτωση γύρω στα 429 χιλιοστόμετρα, το χωριό εξαρτάται από τις ελιές και τις λίγες αρδευόμενες καλλιέργειες κατά μήκος του ποταμού.

 

Ο Άγιος Επιφάνιος είναι το μόνο αμιγές τουρκοκυπριακό χωριό στη Σολιά. Πολύ κοντά του βρίσκονται τρία μεικτά χωριά, η Λινού, η Πάνω Φλάσου και η Κάτω Φλάσου.

 

Το χωριό βρίσκεται λίγα μόνο μέτρα στα αριστερά του κύριου δρόμου, που σχεδόν ακολουθεί παράλληλα τον Καρκώτη από το διάσελο του Καρβουνά μέχρι τη Λεύκα και την Πεντάγια. Λίγα μέτρα στα βόρειά του βρίσκεται ο καινούργιος δρόμος από Λευκωσία προς Καλοπαναγιώτη και την υπόλοιπη Μαραθάσα.

 

Ο πληθυσμός του χωριού ουδέποτε ξεπέρασε τους 90. Μεταξύ 1881 και 1973 γνώρισε αρκετές αυξομειώσεις. Την υψηλότερη αύξηση πληθυσμού γνώρισε το 1973, ένα χρόνο πριν από την εισβολή. Πιθανόν στον αριθμό αυτό να προστέθηκαν και λίγοι Τουρκοκύπριοι από άλλες περιοχές. Ο τουρκοκυπριακός πληθυσμός εγκατέλειψε το χωριό το 1975. Σύμφωνα με τα υπάρχοντα στοιχεία οι πλήρεις απογραφές πληθυσμού έχουν ως ακολούθως:

 

Χρονολογία Κάτοικοι
1881 69
1891 74
1901 69
1911 57
1921 60
1931 73
1946 81
1960 66
1973 85