Καρναβάλι

Image

Εορταστική περίοδος που χαρακτηρίζεται από χαρούμενες τελετές, τραγούδια, χορούς και μεταμφιέσεις και που ταυτίζεται με την περίοδο των Αποκριών που στην Κύπρο λέγονται Σήκωσες. Όμως ενώ οι Αποκριές είναι η περίοδος των τριών εβδομάδων πριν από τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή, συνήθως το καρναβάλι έχει μικρότερη διάρκεια. Στη Λεμεσό, όπου το καρναβάλι αποτελεί παραδοσιακή γιορτή της πόλης, οι καθ' αυτό εκδηλώσεις του διαρκούν 11 μέρες: από τη Τσικνοπέφτη* οπότε εισέρχεται επίσημα στην πόλη ο βασιλιάς Καρνάβαλος, μέχρι την τελευταία Κυριακή των Αποκριών (η οποία προηγείται της Καθαράς* Δευτέρας), που είναι και η κορύφωση των εκδηλώσεων του καρναβαλιού και διεξάγεται η μεγάλη παρέλαση. Όμως κατά κάποιο τρόπο και η Καθαρά Δευτέρα αποτελεί συνέχεια του καρναβαλιού, παράτασή του για μια ακόμη μέρα, γιατί πολλοί από τους εκδρομείς στο ύπαιθρο μασκαρεύονται.

 

Η ονομασία καρναβάλι (ιταλικά carnevale) προέρχεται, κατά την επικρατέστερη άποψη, από τις λέξεις carnem levare που σημαίνουν άρση του κρέατος, δηλαδή αποκριά. Κατά μια άλλη άποψη προέρχεται από τις λατινικές λέξεις carnus navalis που σημαίνουν ναυτικό αμαξάκι, επειδή κατά την Αρχαιότητα στις θρησκευτικές παρελάσεις στην Αθήνα προς τιμήν της Παρθένου Αθηνάς μετείχε κι ένα αμαξάκι ή μικρό κάρο με μοντέλο ιερού πλοίου.

 

Το καρναβάλι, στη μορφή που τελείται σήμερα, διαμορφώθηκε στην Ιταλία κατά τον Μεσαίωνα, ιδιαίτερα δε στη Βενετία και στη Ρώμη. Αργότερα επεκτάθηκε και σε πολλές άλλες χώρες, όπου στην κάθε μια προσαρμόστηκε προς τις τοπικές παραδόσεις, τον χαρακτήρα και τις συνθήκες.

 

Ωστόσο το καρναβάλι έχει τις ρίζες του στα Σατουρνάλια της αρχαίας Ρώμης, που ήταν γιορτή παρόμοια προς άλλες που απαντώνται στις θρησκείες όλων σχεδόν των αρχαίων λαών (όπως οι γιορτές προς τιμήν της Ίσιδος στην αρχαία Αίγυπτο, οι γιορτές προς τιμήν του Διονύσου στην αρχαία Ελλάδα κ.α.). Ήταν βασικά γιορταστικές εκδηλώσεις με την έναρξη της άνοιξης και της αναγέννησης της φύσης που, στην Αρχαιότητα, συνέπιπτε με την έναρξη του χρόνου. Η μεταμφίεση, το μασκάρεμα, ήσαν χαρακτηριστικά των αρχαίων αυτών γιορτών.

 

Σήμερα, εκδηλώσεις καρναβαλιού γίνονται σε πολλές πόλεις πολλών χωρών του κόσμου, με γνωστότερα το καρναβάλι του Ρίο ντε Τζανέιρο της Βραζιλίας και το καρναβάλι της Βενετίας.

 

Στην Κύπρο εορταστικές εκδηλώσεις και μεταμφιέσεις γίνονται παντού, όμως η πόλη της Λεμεσού είναι εκείνη στην οποία οι γιορτές του καρναβαλιού αποτελούν πλέον παράδοση. Ωστόσο ο τρόπος με τον οποίο γιορτάζεται σήμερα το καρναβάλι στην πόλη, είναι διάφορος από τον τρόπο που γιορταζόταν παλαιότερα. Γιατί σήμερα, με την ανάπτυξη της πόλης και τις νέες συνθήκες, οι μετέχοντες των εκδηλώσεων ιδίως κατά τις δυο Κυριακές που γίνονται οι παρελάσεις (την πρώτη Κυριακή η παιδική και τη δεύτερη Κυριακή η μεγάλη), χωρίζονται σε δυο κατηγορίες, τους παρελαύνοντες και τους παρακολουθούντες - θεατές. Σε παλαιότερες εποχές όλοι μετείχαν στα γλέντια, στις μεταμφιέσεις, στους χορούς και στη γενική χαρά που εκδηλωνόταν σ' ολόκληρη την πόλη.

 

Χαρακτηριστικά του καρναβαλιού είναι πρώτα απ' όλα ο βασιλιάς καρνάβαλος (κοινός σε όλα τα καρναβάλια του κόσμου), οι ομάδες και τα άτομα των μεταμφιεσμένων, τα άρματα που συνήθως είναι σατιρικά, οι ομάδες των κανταδόρων και τα ειδικά εύθυμα ή νοσταλγικά τραγούδια που εκτελούν, οι χοροί που διοργανώνονται καθ' όλη τη διάρκεια του καρναβαλιού σε ξενοδοχεία και κινηματοθέατρα, και η πλατιά συμμετοχή του λαού.

 

Το καρναβάλι της Λεμεσού διοργανώνεται, κατά τα τελευταία χρόνια, από τον Δήμο της πόλης. Πιο πριν, διοργανωνόταν με την ευθύνη ειδικής επιτροπής, του λεγόμενου κομιτάτου, και πιο πριν ακόμη, από το τέλος του 19ου αιώνα, ήταν αυθόρμητο. Κατά την περίοδο της Αγγλοκρατίας, οπότε η Λεμεσός καθιερώθηκε ως η κυπριακή πόλη του καρναβαλιού, υπήρχε και συμμετοχή Βρετανών. Οι γιορτασμοί αρχίζουν στην Λεμεσό την Τσικνοπέφτη, οπότε διοργανώνεται τελετή και εισέρχεται στην πόλη, με φανταχτερή συνοδεία, ο βασιλιάς Καρνάβαλος πάνω σε στολισμένο άρμα. Ο Καρνάβαλος είναι μεγάλη σατιρική κατασκευή με ανθρώπινη μορφή, κι είναι ο απόλυτος άρχων της πόλης καθ' όλη την περίοδο του καρναβαλιού. (Βίντεο Ψηφιακός Ηρόδοτος -Αρχείο ΡΙΚ)

 

Ο ίδιος, πάντα πάνω σε στολισμένο άρμα, ηγείται και της μεγάλης παρέλασηςς της τελευταίας Κυριακής. Στη παρέλαση παίρνουν μέρος δεκάδες άρματα που κατασκευάζονται κάθε χρόνο στην πόλη. Άλλα απ' αυτά είναι σατιρικά, άλλα διαφημιστικά, η δε θεματογραφία είναι πλατιά. Στην μεγάλη παρέλαση παίρνουν μέρος και άτομα και ομάδες μεταμφιεσμένων. Την προηγούμενη Κυριακή γίνεται η παιδική παρέλαση, στην οποία παίρνουν μέρος πολλές ομάδες παιδιών, καθώς και άρματα. Και στις δυο παρελάσεις υπάρχει το στοιχείο του συναγωνισμού για τις καλύτερες μεταμφιέσεις, τα καλύτερα άρματα και την καλύτερη θεματογραφία, απονέμονται δε και βραβεία. Επίσης καθ' όλη τη διάρκεια του καρναβαλιού η πόλη είναι διακοσμημένη γιορτινά. Παλαιότερα, τα κινηματοθέατρα της Λεμεσού διακοσμούσαν τις αίθουσές τους φαντασμαγορικά και σ’ αυτές διοργανώνονταν χοροί.

 

Το καρναβάλι της Λεμεσού άρχισε από το τέλος του 19ου αιώνα σαν γιορτή της πόλης και την ευθύνη της διοργάνωσής του είχε αναλάβει το πρώτο κομιτάτο από το 1898 (Κίμων Χαραλαμπίδης, Πρίν Σβύοει το Χθες, νοσταλγικοί περίπατοι στη Λεμεσό, Αθήνα - Λονδίνο, 1983, σ. 122). Το 1906 σχηματίστηκε άλλο κομιτάτο που σιγά - σιγά ξεπέρασε τις πρώτες δυσκολίες και έτσι, την πρώτη δεκαετία του 20ού αιώνα, το καρναβάλι της Λεμεσού καθιερώθηκε ως ετήσιος θεσμός. Από τότε διοργανώνεται κάθε χρόνο, με διακοπές κατά καιρούς, σε κρίσιμες για την ιστορία του τόπου περιόδους, οπότε οι συνθήκες δεν επέτρεπαν τη διοργάνωσή του.

 

(Βλέπε επίσης λήμμα Σήκωσες).

Φώτο Γκάλερι

Image
Image
Image
Image
Image
Image
Image
Image