Ντενίσης Γεώργιος
Αρχηγός ΓΕΕΦ στην Κύπρο μέχρι το πραξικόπημα της Χούντας. Ο Γεώργιος Ντενίσης γεννήθηκε το 1919 στα Κανάλια Καρδίτσας, στη Θεσσαλία. Εντάχθηκε επισήμως στις τάξεις του Ελληνικού Στρατού ως μόνιμος αξιωματικός στις 7 Αυγούστου 1940, όταν αποφοίτησε από τη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων και ονομάστηκε ανθυπολοχαγός.
Ιούλιος 1974
Ο αντιστράτηγος Γεώργιος Ντενίσης υπήρξε μία από τις λιγότερο γνωστές, αλλά ιδιαίτερα σημαντικές στρατιωτικές προσωπικότητες που συνδέθηκαν με τα γεγονότα του Ιουλίου του 1974 στην Κύπρο. Διετέλεσε αρχηγός του Γενικού Επιτελείου Εθνικής Φρουράς από τις 10 Αυγούστου 1973 έως τις 14 Ιουλίου 1974, δηλαδή μέχρι την παραμονή του πραξικοπήματος της χούντας των Αθηνών εναντίον του Προέδρου Μακαρίου.
Αξιωματικός του Ελληνικού Στρατού, ο Ντενίσης ακολούθησε μακρά στρατιωτική σταδιοδρομία και έφτασε μέχρι τον βαθμό του αντιστρατήγου. Ανέλαβε την ηγεσία της Εθνικής Φρουράς σε μία εξαιρετικά ταραγμένη περίοδο, κατά την οποία η αντιπαράθεση ανάμεσα στην κυπριακή κυβέρνηση και στο δικτατορικό καθεστώς της Αθήνας εντεινόταν, ενώ η παράνομη δράση της ΕΟΚΑ Β΄ και η εμπλοκή Ελλαδιτών αξιωματικών δημιουργούσαν συνθήκες σοβαρής εσωτερικής αποσταθεροποίησης.
Τον Ιούνιο του 1974 ο Ντενίσης βρέθηκε στο επίκεντρο της σύγκρουσης ανάμεσα στον Μακάριο και στη χούντα. Στις 4 Ιουνίου ο Πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας τον ενημέρωσε για την πρόθεσή του να προχωρήσει σε μείωση της στρατιωτικής θητείας, περιορισμό της δύναμης της Εθνικής Φρουράς και ενίσχυση της στελέχωσής της με Κύπριους αξιωματικούς. Τα μέτρα αυτά θα οδηγούσαν ουσιαστικά και σε δραστική μείωση του αριθμού των Ελλαδιτών αξιωματικών που υπηρετούσαν στην Κύπρο. Στις 24 Ιουνίου ο Ντενίσης συναντήθηκε με τον Μακάριο και συνέταξε απόρρητη αναφορά για όσα συζητήθηκαν.
Φάκελος Κυπρου
Οι διαθέσιμες καταθέσεις στον «Φάκελο της Κύπρου» δείχνουν ότι ο Ντενίσης είχε αντιληφθεί πως στην Αθήνα εξεταζόταν ενέργεια εναντίον του Μακαρίου. Σύμφωνα με την κατάθεση του ταξίαρχου Μιχαήλ Γεωργίτση, ο αρχηγός του ΓΕΕΦ τον είχε προειδοποιήσει ότι, σε περίπτωση που του ζητούσαν στην Αθήνα τη γνώμη του για ανατροπή του Μακαρίου, έπρεπε να απαντήσει πως επρόκειτο για την «πλέον ακατάλληλο περίοδο» και ότι δεν έπρεπε να γίνει οποιαδήποτε κίνηση.
Ο Γεωργίτσης κατέθεσε επίσης ότι ο Ντενίσης θεωρούσε πως η Εθνική Φρουρά δεν θα ακολουθούσε σύσσωμη ένα πραξικόπημα και ότι η κατάσταση στην Κύπρο ήταν εξαιρετικά έκρυθμη.
Κλήθηκε στην Αθήνα
Η στάση του αυτή φαίνεται ότι τον κατέστησε ανεπιθύμητο για τη σκληρή ηγετική ομάδα της δικτατορίας. Λίγες ημέρες πριν από το πραξικόπημα κλήθηκε στην Αθήνα, επισήμως για υπηρεσιακές συσκέψεις σχετικά με την κατάσταση στην Κύπρο. Η πρόσκληση θεωρείται ότι αποτέλεσε προσχηματική ενέργεια, με στόχο να απομακρυνθεί από το νησί και να μη βρίσκεται στην ηγεσία του ΓΕΕΦ όταν θα εκδηλωνόταν η επιχείρηση ανατροπής του Μακαρίου.
Στις 15 Ιουλίου 1974 ο Ντενίσης βρισκόταν στην Αθήνα. Την επιχειρησιακή ηγεσία του πραξικοπήματος ανέλαβαν ο ταξίαρχος Μιχαήλ Γεωργίτσης και ο διοικητής των Καταδρομών, συνταγματάρχης Κωνσταντίνος Κομπόκης. Τα άρματα μάχης και οι μονάδες της Εθνικής Φρουράς κινήθηκαν εναντίον του Προεδρικού Μεγάρου και άλλων κυβερνητικών στόχων, χωρίς ο κανονικός αρχηγός του ΓΕΕΦ να βρίσκεται στην Κύπρο.
Μετά την εκδήλωση του πραξικοπήματος, σύμφωνα με ιστορικές αναφορές που βασίζονται στις καταθέσεις του «Φακέλου της Κύπρου», ο Ντενίσης αρνήθηκε να επιστρέψει στο νησί. Η επίσημη καταγραφή της Εθνικής Φρουράς τοποθετεί τη λήξη της θητείας του στις 14 Ιουλίου 1974. Επομένως, παρότι συχνά περιγράφεται ως ο αρχηγός της Εθνικής Φρουράς «κατά το πραξικόπημα», ακριβέστερο είναι ότι υπήρξε ο αρχηγός του ΓΕΕΦ μέχρι την παραμονή του πραξικοπήματος και ότι απομακρύνθηκε προτού αυτό εκδηλωθεί.
Αργότερα κατέθεσε στην Εξεταστική Επιτροπή της Βουλής των Ελλήνων για τον «Φάκελο της Κύπρου». Στην κατάθεσή του άσκησε κριτική στις διαταγές «αυτοσυγκράτησης» που δίνονταν ενώ είχε ήδη αρχίσει η τουρκική εισβολή, υποστηρίζοντας ότι η Εθνική Φρουρά θα μπορούσε να αντιδράσει αποτελεσματικότερα εάν οι μονάδες βρίσκονταν στις θέσεις που προέβλεπαν τα αμυντικά σχέδια.
Η ιστορική παρουσία του Γεώργιου Ντενίση παραμένει σύνθετη. Ως αρχηγός του ΓΕΕΦ είχε την ευθύνη μιας Εθνικής Φρουράς στην οποία υπηρετούσε μεγάλος αριθμός αξιωματικών πιστών ή προσκείμενων στη δικτατορία. Ταυτόχρονα, όμως, οι καταθέσεις και τα διαθέσιμα έγγραφα δείχνουν ότι διαφώνησε με την ανατροπή του Μακαρίου, προειδοποίησε για τους κινδύνους και απομακρύνθηκε από την Κύπρο, ώστε το πραξικόπημα να πραγματοποιηθεί χωρίς τη δική του παρουσία ή συγκατάθεση.
Πηγές:
- Διάλογος: Η άκρως απόρρητη αναφορά Ντενίση
- Περί Ιστορίας: Γεώργιος Ντενίσης