Άλι Μωχάμετ

Image

Γενίτσαρος, τύραννος της Αιγύπτου (1805-1849). Γεννήθηκε στην Καβάλα (Ελλάδα) το 1769 και πέθανε στην Αλεξάνδρεια το 1849. Ασχολήθηκε με το εμπόριο καπνού. Έμαθε να διαβάζει σε ηλικία 45 χρόνων. Πήρε μέρος στον γαλλοτουρκικό πόλεμο στην Αίγυπτο (1799-1801) σαν διοικητής του αλβανικού αποσπάσματος του τουρκικού στρατού, και κατόρθωσε να καταλάβει την εξουσία στην Αίγυπτο, με την υποστήριξη του μουσουλμανικού ιερατείου του Καΐρου. Διεξήγαγε κατακτητικούς πολέμους και συγκρούστηκε ακόμη και με τον σουλτάνο, του οποίου την εξουσία στην Αίγυπτο μόνο τυπικά αναγνώριζε. Το 1824 έστειλε ισχυρή στρατιωτική δύναμη στην Ελλάδα υπό τον Ιμπραήμ, θετό του γιο, για καταστολή της ελληνικής επανάστασης στο Μοριά.

 

Σχέσεις του προς την Κύπρο: Ο Μωχάμετ Άλι εποφθαλμιούσε την Κύπρο και ήταν αντίζηλος των Άγγλων σχετικά με την κυριαρχία στο νησί. Όπως πιστεύεται, ένας από τους βασικούς στόχους της εξέγερσής του κατά του σουλτάνου (στα 1831 κ.ε.) ήταν και η κατάληψη της Κύπρου, όπου κυκλοφόρησαν μάλιστα φήμες ότι θα εισέβαλλαν σ' αυτήν αιγυπτιακά στρατεύματα. Εξάλλου τις απαιτήσεις του ο Μωχάμετ Άλι υπέβαλε κι επίσημα, μετά τις στρατιωτικές του επιτυχίες κατά του σουλτάνου (1832): ένας από τους όρους του για ειρήνη ήταν και η εκχώρηση σ' αυτόν της Κύπρου, της Κρήτης, της Συρίας και βέβαια της Αιγύπτου. Ο σουλτάνος, με διπλωματικό ελιγμό, πρόσφερε την Κύπρο και την Κρήτη στην Αγγλία, ως εγγύηση για τη διαπραγμάτευση της ειρήνης, η Αγγλία όμως απέρριψε τότε την προσφορά. Τελικά ο Μωχάμετ Άλι εγκατέλειψε τις επί της Κύπρου απαιτήσεις του με συνθήκη που υπέγραψε στις 5 Μαΐου του 1833.

 

Στα 1833, ο Μωχάμετ Άλι πιστεύεται ότι ήταν ο υποκινητής του ενός από τα τρία σύγχρονα επαναστατικά κινήματα που συνέβησαν στην Κύπρο, εκείνου του Γκιαούρ Ιμάμη, λινοβάμβακου (=κρυπτοχριστιανού) που είχε ηγηθεί κοινής εξέγερσης Ελλήνων και Τούρκων Κυπρίων αγροτών και χωρικών στην επαρχία Πάφου. Τα άλλα δυο κινήματα του 1833 ήταν εκείνο του Νικολάου Θησέα κι εκείνο του Καρπασίτη καλόγερου Ιωαννίκιου*. Μετά την αποτυχία της προσπάθειάς του, ο Γκιαούρ Ιμάμης κατέφυγε στην Αίγυπτο, κοντά στον υποκινητή του Μωχάμετ Άλι, απ' όπου επέστρεψε αργότερα κρυφά στην Κύπρο αλλά συνελήφθη κι εκτελέστηκε.

 

Επί διακυβερνήσεως της Αιγύπτου από τον Μωχάμετ Άλι πολλοί Κύπριοι μετανάστευσαν εκεί από το νησί τους, θεωρώντας καλύτερες τις συνθήκες διαβίωσης υπό το δικό του καθεστώς παρά εκείνο που υφίστατο στην Κύπρο, η οποία εξακολούθησε ν' αποτελεί τμήμα της Οθωμανικής αυτοκρατορίας μέχρι το 1878. (Βλέπε και λήμμα Αίγυπτος και Κύπρος).